| Literature DB >> 30513777 |
Anne Kerstin Reimers1, Guido Knapp2, Carl-Detlev Reimers3.
Abstract
Resting heart rate (RHR) is positively related with mortality. Regular exercise causes a reduction in RHR. The aim of the systematic review was to assess whether regular exercise or sports have an impact on the RHR in healthy subjects by taking different types of sports into account. A systematic literature research was conducted in six databases for the identification of controlled trials dealing with the effects of exercise or sports on the RHR in healthy subjects was performed. The studies were summarized by meta-analyses. The literature search analyzed 191 studies presenting 215 samples fitting the eligibility criteria. 121 trials examined the effects of endurance training, 43 strength training, 15 combined endurance and strength training, 5 additional school sport programs. 21 yoga, 5 tai chi, 3 qigong, and 2 unspecified types of sports. All types of sports decreased the RHR. However, only endurance training and yoga significantly decreased the RHR in both sexes. The exercise-induced decreases of RHR were positively related with the pre-interventional RHR and negatively with the average age of the participants. From this, we can conclude that exercise-especially endurance training and yoga-decreases RHR. This effect may contribute to a reduction in all-cause mortality due to regular exercise or sports.Entities:
Keywords: PRISMA; cardiovascular health; physical activity; sports; trail
Year: 2018 PMID: 30513777 PMCID: PMC6306777 DOI: 10.3390/jcm7120503
Source DB: PubMed Journal: J Clin Med ISSN: 2077-0383 Impact factor: 4.241
Figure 1Flow chart of the screening and selection process for the identification of studies for inclusion in the present systematic review according to PRISMA (Moher et al. [14]).
Descriptive characteristics of the samples included in the meta-analyses.
| Author(s) | Sex | N (IG) | Age * (yr) | Exercise in the IG | Measurement of RHR | Randomization | Blinding | IG | CG | Rel. RHR Change IG/CG (%) | ||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Duration (/wk) | FreQuency (/wk) | Overall Number of Units | Baseline RHR (/min) | Final RHR (/min) | Baseline RHR (/min) | Final RHR (/min) | ||||||||
|
| ||||||||||||||
| Abadi et al. [ | ♀ + ♂ | 25 | 22.6 | 12 | 3 | 36 | ECG | random | n.p. | 73.96 | 72.44 | 73.88 | 73.72 | −1.8 |
| Akinpelu [ | ♂ | 10 | 55.7 | 10 | 4 | 40 | n.p. | n.p. | n.p. | 73 | 72.8 | 81.8 | 78.6 | 3.8 |
| Akwa et al. [ | ♀ | 8 | 61.25 | 8 | 3 | 24 | ASP | random | n.p. | 76.5 | 72 | 83 | 78.5 | −0.5 |
| Andersen et al. [ | ♂ | 13 | 46.7 | 17 | 2 | 34 | ASP | random | n.p. | 79 | 67 | 72 | 73 | −16.4 |
| Anek & Bunyaratavej [ | ♀ | 26 | 50.67 | 4 | 3 | 12 | n.p. | random | n.p. | 79.26 | 75.85 | 79.33 | 79.53 | −4.5 |
| Anek et al. [ | ♀ | 15 | 39.86 | 16 | 3 | 48 | ASP | random | n.p. | 78.26 | 76.8 | 79.13 | 79.56 | −2.4 |
| Apekey et al. [ | ♀ + ♂ | 12 | 18–38 | 8 | 2 | 16 | ECG | random | n.p. | 85 | 78 | 83 | 76 | 0.2 |
| Aweto et al. [ | ♀ + ♂ | 23 | 44.1 | 4 | 2 | 8 | auscultation | random | n.p. | 77.2 | 70.9 | 75.4 | 73.1 | −5.3 |
| Baker et al. [ | ♀ + ♂ | 39 | 47.3 | 12 | 3 | 36 | ASP | IVRS | n.p. | 68.6 | 69.5 | 67.9 | 68.9 | −0.2 |
| Beck et al. [ | ♀ + ♂ | 9 | 20.1 | 8 | 3 | 24 | n.p. | random | n.p. | 64 | 56 | 60 | 58 | −9.5 |
| Blum et al. [ | ♀ | 21 | 32.8 | 12 | 4 | 48 | n.p. | not random | n.p. | 80.1 | 71.4 | 69.3 | 72.4 | −14.7 |
| Blumenthal et al. [ | ♀ + ♂ | 33 | 67 | 17 | 3 | 51 | ECG | random | n.p. | 74 | 72 | 70 | 69 | −1.3 |
| Bocalini et al. [ | ♀ | 25 | 64 | 12 | 5 | 60 | ECG | random | n.p. | 90 | 85 | 90 | 89 | −4.5 |
| Braith et al. [ | ♀ + ♂ | 14 | 65 | 26 | 3 | 78 | n.p. | random | n.p. | 69 | 63 | 65 | 66 | −10.1 |
| Boutcher & Stein [ | ♂ | 25 | 46.2 | 8 | 3 | 24 | ECG | random | n.p. | 71.3 | 67.9 | 73.1 | 77.3 | −10.0 |
| Broman et al. [ | ♀ | 15 | 69 | 8 | 2 | 16 | ECG | random | n.p. | 78.7 | 72.2 | 69.4 | 71.1 | −10.5 |
| Carroll et al. [ | ♀ + ♂ | 29 | 68.4 | 26 | 3 | 78 | ECG | random | n.p. | 63.4 | 61.8 | 61 | 60.3 | −1.4 |
| Ciolac et al. [ | ♀ | 11 | 24.4 | 16 | 3 | 48 | n.p. | random | n.p. | 80 | 77 | 79 | 79 | −3.7 |
| Connolly et al. [ | ♀ | 13 | 39 | 16 | 2 | 32 | ASP | random | n.p. | 77 | 73 | 77 | 74 | −1.4 |
| Connolly et al. [ | ♀ | 15 | 44 | 12 | 3 | 36 | n.p. | random | n.p. | 70 | 65 | 68 | 69 | −8.5 |
| Cononie et al. [ | ♀ + ♂ | 11 | 72 | 8 | 3 | 24 | ECG | n.p. | n.p. | 66 | 61 | 68 | 67 | −6.2 |
| Cononie et al. [ | ♀ + ♂ | 6 | 72 | 8 | 3 | 24 | ECG | n.p. | n.p. | 66 | 62 | 66 | 65 | −4.6 |
| Davies & Daggett [ | ♀ | 8 | 29.2 | 8 | 3 | 24 | n.p. | n.p. | n.p. | 64.9 | 64.8 | 79.3 | 76.4 | 3.6 |
| Delecluse et al. [ | ♂ | 20 | 64.5 | 20 | 2.5 | 50 | ECG | random | n.p. | 78.2 | 68.9 | 73.3 | 73.9 | −12.6 |
| Dowdy et al. [ | ♀ | 18 | 31.5 | 10 | 3 | 30 | n.p. | non random | n.p. | 67.1 | 61.7 | 71.8 | 73.3 | −9.9 |
| Duey et al. [ | ♀ | 16 | 23.6 | 6 | 3 | 18 | ECG | n.p. | n.p. | 80.7 | 77.1 | 78 | 78 | −4.5 |
| Duncan et al. [ | ♂ | 44 | 30.4 | 16 | 3 | 48 | ECG | random | n.p. | 73.7 | 65.2 | 74.3 | 73.8 | −10.9 |
| Ewart et al. [ | ♀ | 44 | Adol. | 18 | n.p. | n. c. | ECG | random | n.p. | 79.7 | 79.2 | 83.8 | 83.8 | −0.6 |
| Finucane et al. [ | ♀ + ♂ | 48 | 71.4 | 12 | 3 | 36 | ECG | random | n.p. | 66 | 62.1 | 65.2 | 64.4 | −4.7 |
| Geenen et al. [ | ♀ + ♂ | 38 | 6.8 | 8 | 4 | 32 | ECG | random | n.p. | 84 | 89 | 85 | 84 | 7.2 |
| Goldberg et al. [ | ♂ | 15 | 20.5 | 4 | 3 | 12 | ECG | random | n.p. | 69.4 | 61 | 63.6 | 59.2 | −5.6 |
| Gormley et al. [ | ♀ + ♂ | 13 | 21 | 6 | 3 | 18 | ECG | random | n.p. | 64 | 65 | 67 | 67 | 1.6 |
| Gossard et al. [ | ♂ | 23 | 49 | 12 | 5 | 60 | ECG | random | n.p. | 68 | 66 | 74 | 74 | −2.9 |
| Gutin et al. [ | ♀ + ♂ | 17 | 9.6 | 17 | 5 | 85 | ECG | random | n.p. | 81 | 77.5 | 85 | 86.8 | −6.3 |
| Hagberg et al. [ | ♀ + ♂ | 11 | 64 | 37 | 2.5 | 92.5 | n.p. | random | n.p. | 73 | 65 | 75 | 76 | −12.1 |
| Halbert et al. [ | ♀ + ♂ | 149 | 67.3 | 52 | 3 | 156 | n.p. | random | n.p. | 70.9 | 71.1 | 71.3 | 71.6 | −0.1 |
| Hamdorf & Penhall [ | ♀ | 18 | 82.4 | 26 | 2 | 52 | ECG | random | n.p. | 74.4 | 71.8 | 72.7 | 75.4 | −7.0 |
| Hamdorf et al. [ | ♀ | 27 | 64.8 | 26 | 2 | 52 | n.p. | random | n.p. | 76 | 74 | 76 | 74 | 0.0 |
| O’Hartaigh et al. [ | ♀ + ♂ | 213 | 76.8 | 52 | 3 | 106 | n.p. | random | n.p. | 69 | 66 | 68 | 66 | −1.4 |
| Hespel et al. [ | ♂ | 13 | 39.2 | 16 | 3 | 48 | ECG | random | n.p. | 65 | 58.2 | 66 | 64.8 | −8.8 |
| Hewitt et al. [ | ♀ + ♂ | 12 | 41 | 8 | 4 | 32 | ECG | random | n.p. | 66 | 63.8 | 67 | 65.3 | −0.8 |
| Heydari et al. [ | ♂ | 25 | 24.7 | 12 | 3 | 36 | ECG | random | n.p. | 62.2 | 57.9 | 62.7 | 63.7 | −8.4 |
| Heydari et al. [ | ♂ | 17 | 24.4 | 12 | 3 | 36 | ECG | random | n.p. | 67 | 61 | 69 | 70 | −10.3 |
| Higashi et al. [ | ♀ + ♂ | 20 | 53 | 12 | 6 | 72 | n.p. | random | n.p. | 71.8 | 68.8 | 73.1 | 69.2 | 1.2 |
| Hill et al. [ | ♀ + ♂ | 87 | 64 | 10.5 | 4 | 42 | ECG | n.p. | n.p. | 85.03 | 76.94 | 79.15 | 78.89 | −9.2 |
| Hiruntrakul et al. [ | ♂ | 19 | 21 | 12 | 1 | 12 | n.p. | random | n.p. | 88 | 78 | 90 | 93 | −14.2 |
| Hornstrup et al. [ | ♀ | 14 | 23.9 | 12 | 1.7 | 20.4 | ASP | random | n.p. | 59 | 57 | 61 | 62 | −4.9 |
| Jahromi et al. [ | ♀ | 30 | 10–11 | 8 | 3 | 24 | pulse monitor | n.p. | n.p. | 81.12 | 72.31 | 80.05 | 80.26 | −11.1 |
| Jurca et al. [ | ♀ | 49 | PMP | 8 | 3.5 | 28 | ECG | random | n.p. | 68.1 | 65 | 66 | 65.8 | −4.3 |
| Karavirta et al. [ | ♂ | 23 | 55.6 | 7 | 1 | 7 | ECG | random | n.p. | 61 | 57 | 54 | 53 | −4.8 |
| Karavirta et al. [ | ♀ | 26 | 52 | 7 | 1 | 7 | ECG | random | n.p. | 63 | 60 | 65 | 62 | −0.2 |
| Kiens et al. [ | ♂ | 24 | 40 | 12 | 3 | 36 | ECG | random | n.p. | 69.4 | 59.3 | 64.9 | 60.7 | −8.6 |
| Kim et al. [ | ♂ | 14 | 17 | 6 | 5 | 30 | n.p. | random | n.p. | 75.1 | 70.4 | 76.3 | 76.2 | −6.1 |
| Knoepfli-Lenzin et al. [ | ♂ | 15 | 36 | 12 | 2.5 | 30 | n.p. | random | n.p. | 70 | 61 | 74 | 68 | −5.2 |
| Kokkinos et al. [ | ♂ | 23 | 57 | 16 | 3 | 48 | n.p. | random | n.p. | 73 | 71 | 73 | 75 | −5.3 |
| Korshoj et al. [ | ♀ + ♂ | 57 | 44.9 | 52 | 2 | 104 | ECG | c.r. | n.p. | 71.7 | 69.98 | 70.5 | 70.3 | −2.1 |
| Krustrup et al. [ | ♂ | 12 | 20–43 | 12 | 2.5 | 30 | ECG | random | n.p. | 59 | 53 | 60 | 61 | −11.6 |
| Krustrup et al. [ | ♀ | 21 | 37 | 16 | 1.8 | 28 | ECG | random | n.p. | 62 | 57 | 63 | 63 | −8.1 |
| Krustrup et al. [ | ♀ + ♂ | 46 | 9.4 | 10 | 2.1 | 21 | ECG | random | n.p. | 70.4 | 69.9 | 70.6 | 71.2 | −1.5 |
| Lamina [ | ♂ | 112 | 58.63 | 8 | 3 | 24 | ASP | random | double blind | 82.25 | 70.78 | 82.6 | 80.5 | −11.7 |
| Linder et al. [ | ♂ | 21 | 11–17 | 8 | 4 | 32 | n.p. | random | n.p. | 72 | 74.8 | 69.7 | 75.7 | −4.3 |
| Loimaala et al. [ | ♂ | 26 | 46.8 | 22 | 5 | 110 | ECG | random | n.p. | 68 | 64 | 67 | 69 | −8.6 |
| Mahdiabadi [ | ♂ | 10 | 18.5 | 8 | 3 | 24 | auscultation | random | n.p. | 68.2 | 66.2 | 71.3 | 68.3 | 1.3 |
| Melanson & Freedson [ | ♂ | 11 | 36.6 | 16 | 3 | 48 | ECG | non random | n.p. | 64.9 | 59.8 | 61 | 60.5 | −7.1 |
| Menezes-Cabral et al. [ | ♀ | 53 | 64.8 | 17 | 4 | 68 | ECG | n.p. | n.p. | 75.2 | 71.6 | 77.6 | 78.7 | −6.1 |
| Menezes-Cabral et al. [ | ♂ | 51 | 64.5 | 17 | 4 | 68 | ECG | n.p. | n.p. | 77.1 | 72.8 | 87 | 87.9 | −6.5 |
| Meucci et al. [ | ♀ + ♂ | 6 | 9.9 | 4 | 5 | 20 | ECG | random | n.p. | 97 | 80 | 104 | 99 | −13.4 |
| Miyai et al. [ | ♂ | 17 | 46.6 | 12 | 3 | 36 | ECG | random | n.p. | 68.5 | 57 | 66.7 | 63 | −1.9 |
| Mogharnesi et al. [ | ♂ | 12 | 14.32 | 8 | 3 | 24 | n.p. | random | n.p. | 76.4 | 69.75 | 74.6 | 75.6 | −9.9 |
| Mohr et al. [ | ♀ | 21 | 44 | 15 | 2.9 | 43.5 | ASP | random | n.p. | 78 | 73 | 77 | 74 | −2.6 |
| Molmen-Hansen et al. [ | ♀ + ♂ | 31 | 52.5 | 12 | 3 | 36 | oscillometer | random | n.p. | 73 | 69.5 | 73.4 | 73.7 | −5.2 |
| Moreau et al. [ | ♀ | 15 | 53 | 24 | 6 | 144 | n.p. | random | n.p. | 77 | 75 | 77 | 76 | −1.3 |
| Morgan et al. [ | ♀ + ♂ | 14 | 57.4 | 15 | 7 | 105 | ECG | random | n.p. | 75.64 | 71.21 | 71.6 | 72.13 | −6.5 |
| Nakamura et al. [ | ♀ + ♂ | 8 | 22.6 | 8 | 3 | 24 | ECG | random | n.p. | 78.7 | 73.4 | 71 | 70 | −5.4 |
| Nemoto et al. [ | ♀ | 31 | 64 | 22 | 4 | 88 | ECG | random | n.p. | 81 | 78 | 79 | 77 | −1.2 |
| Nemoto et al. [ | ♂ | 11 | 67 | 22 | 4 | 88 | ECG | random | n.p. | 75 | 74 | 80 | 77 | 2.5 |
| Norris et al. [ | ♀ + ♂ | 14 | 16.7 | 10 | 2 | 20 | n.p. | n.p. | n.p. | 78.86 | 63.71 | 75.37 | 77.62 | −21.6 |
| Nualnim et al. [ | ♀ + ♂ | 24 | 58 | 12 | 7 | 84 | ECG | random | n.p. | 62 | 58 | 63 | 59 | −0.1 |
| Nybo et al. [ | ♂ | 8 | 37 | 12 | 2 | 24 | ECG | n.p. | n.p. | 55 | 52 | 60 | 61 | −7.0 |
| Ortega et al. [ | ♀ + ♂ | 7 | 24.8 | 2 | 5.5 | 11 | ECG | random | n.p. | 69 | 60 | 62 | 60 | −10.1 |
| Palmer [ | ♀ | 16 | 37.4 | 8 | n.p. | n.c. | ASP | random | n.p. | 74 | 72.2 | 71 | 72.7 | −4.7 |
| Patterson et al. [ | ♀ | 14 | 34.9 | 8 | 3 | 24 | ECG | random | n.p. | 74 | 66 | 72 | 72 | −10.8 |
| Pollock et al. [ | ♂ | 15 | 48.9 | 20 | 4 | 80 | ECG | n.p. | n.p. | 65 | 61.7 | 73.3 | 72.4 | −3.9 |
| Pollock et al. [ | ♂ | 9 | 38 | 20 | 3 | 60 | ECG | random | n.p. | 67.3 | 60 | 68 | 65.9 | −8.0 |
| Pollock et al. [ | ♂ | 22 | 55 | 20 | 3 | 60 | ECG | n.p. | n.p. | 62.9 | 56.1 | 67.6 | 65.6 | −8.1 |
| Racil et al. [ | ♀ | 14.20 | 17 | 12 | 3 | 36 | ECG | random | n.p. | 70 | 67 | 70 | 70 | −4.3 |
| Ray und Carter [ | ♀ + ♂ | 14 | 25 | 8 | 4 | 32 | ECG | random | n.p. | 66 | 64 | 76 | 75 | −1.7 |
| Richter et al. [ | ♂ | 10 | 45 | 9 | 3 | 27 | ECG | random | n.p. | 77 | 76.4 | 84 | 82 | 1.6 |
| Ruoti et al. [ | ♀ + ♂ | 12 | 65 | 12 | 3 | 36 | ECG | random | n.p. | 72.21 | 67.12 | 71.32 | 72.32 | −8.3 |
| Sakai et al. [ | ♀ + ♂ | 19 | 56 | 4 | 3 | 12 | ASP | random | n.p. | 74 | 74 | 75 | 76 | −1.3 |
| Sakuragi u. Sugiama [ | ♀ | 8 | 19.4 | 4 | 6 | 24 | ECG | random | n.p. | 65.5 | 61.2 | 64 | 63.9 | −6.4 |
| Schmidt et al. [ | ♂ | 9 | 68 | 8 | 1.5 | 12 | ASP | random | n.p. | 64 | 56 | 61 | 59 | −9.5 |
| Seals et al. [ | ♀ + ♂ | 10 | 62 | 30.3 | 3.6 | 1098 | ECG | n.p. | n.p. | 68 | 67 | 62 | 66 | −7.4 |
| Seals u. Reiling [ | ♀ + ♂ | 9 | 63 | 6 | 3.6 | 21.6 | n.p. | n.p. | n.p. | 83 | 82 | 76 | 79 | −5.0 |
| Serwe et al. [ | ♀ | 20 | 37.1 | 8 | 5 | 40 | n.p. | random | n.p. | 68.4 | 68.6 | 72.7 | 72.9 | 0.0 |
| Shiotani et al. [ | ♀ + ♂ | 16 | young adults | 9 | 3 | 27 | ECG | random | n.p. | 73.7 | 69.5 | 75 | 74.7 | −5.3 |
| Silie et al. [ | ♀ | 17 | 19.8 | 12 | 5 | 60 | ECG | random | n.p. | 82.3 | 78.7 | 82 | 81.8 | −4.1 |
| Spalding et al. [ | ♀ + ♂ | 15 | 22.2 | 6 | 4 | 24 | ECG | random | n.p. | 72.7 | 71.5 | 75.5 | 75.5 | −1.7 |
| Stefanick et al. [ | ♀ + ♂ | 43 | 30–64 | 52 | 3 | 156 | n.p. | random | n.p. | 67 | 66.2 | 67 | 68.1 | −2.8 |
| Stefanick et al. [ | ♀ + ♂ | 43 | 30–64 | 52 | 3 | 156 | n.p. | random | n.p. | 67 | 63.2 | 67 | 65.4 | −3.4 |
| Sugawara et al. [ | ♀ | 11 | 59 | 8 | 4.5 | 36 | ECG | random | n.p. | 59.5 | 58.5 | 65.5 | 64 | .6 |
| Suter et al. [ | ♂ | 39 | 38.8 | 17 | 4 | 68 | ECG | random | n.p. | 64.7 | 61.2 | 60.7 | 59.4 | −3.3 |
| Tanabe et al. [ | ♀ + ♂ | 21 | 50.9 | 10 | 3 | 30 | n.p. | n. a | n.p. | 75.7 | 73.2 | 69.1 | 70.6 | −5.4 |
| Tanaka et al. [ | ♀ + ♂ | 11 | 62 | 10 | 3 | 30 | n.p. | n. a | n.p. | 70 | 68 | 66 | 66 | −2.9 |
| Tanaka et al. [ | ♀ + ♂ | 12 | 47 | 10 | 3 | 30 | palpation | n. a | n.p. | 81 | 71 | 76 | 75 | −11.2 |
| Tsai et al. [ | ♀ + ♂ | 12 | 49.6 | 12 | 3 | 36 | n.p. | n.p. | n.p. | 83.8 | 79.2 | 80.4 | 79.7 | −4.7 |
| Tsai et al. [ | ♀ + ♂ | 22 | 45.5 | 12 | 3 | 36 | n.p. | n.p. | n.p. | 79 | 82.8 | 84.8 | 91 | −2.3 |
| Tsai et al. [ | ♀ + ♂ | 37 | 48.8 | 10 | 3 | 30 | n.p. | random | n.p. | 76.8 | 74.6 | 76.6 | 78.8 | −5.6 |
| Tully et al. [ | ♀ + ♂ | 42 | 46.37 | 12 | 3 | 36 | ASP | random | n.p. | 72 | 69.05 | 75 | 73.9 | −2.7 |
| Turner et al. [ | ♀ + ♂ | 11 | 65.2 | 30 | 4 | 120 | n.p. | n.p. | n.p. | 63.4 | 57.8 | 68 | 63 | −1.6 |
| Urata et al. [ | ♀ + ♂ | 10 | 51.4 | 10 | 3 | 30 | n.p. | random | n.p. | 74 | 72.1 | 73.3 | 71.2 | .3 |
| Vance et al. [ | ♂ | 19 | n.p. | 16 | n.p. | n. c. | n.p. | n.p. | n.p. | 76.71 | 67.6 | 73.18 | 76.05 | −5.2 |
| Wanderley et al. [ | ♀ + ♂ | 20 | 69.9 | 34 | 3 | 102 | ECG | random | n.p. | 67.5 | 64.1 | 68.4 | 65.5 | −0.8 |
| Whitehurst & Menendez [ | ♀ | 18 | 69 | 8 | 3 | 24 | ECG | n.p. | n.p. | 72.9 | 68.3 | 72.9 | 73.3 | −6.8 |
| Winter et al. [ | ♀ + ♂ | 24 | 31 | 10 | 3 | 30 | ECG | ENV | n.p. | 75 | 70 | 79 | 77 | −4.2 |
| Wolfe et al. [ | ♀ | 12 | 19–22 | 11 | 4 | 44 | n.p. | n.p. | n.p. | 68 | 68 | 67 | 71 | −5.6 |
| Wood et al. [ | ♂ | 48 | 45.3 | 52 | 4 | 208 | ECG | random | n.p. | 66.6 | 57.4 | 71.1 | 68.7 | −10.8 |
| Wood et al. [ | ♀ + ♂ | 11 | 69.1 | 12 | 3 | 36 | ECG | n.p. | n.p. | 67.8 | 62.2 | 64.1 | 64.8 | −9.3 |
| Wynne et al. [ | ♀ | 13 | 23.2 | 10 | 3 | 30 | n.p. | n.p. | n.p. | 76 | 68 | 70 | 67 | −6.5 |
| Yamamoto et al. [ | ♂ | 7 | 21 | 6 | 4 | 24 | ECG | n.p. | n.p. | 68.1 | 53.2 | 67.5 | 66.2 | −20.3 |
| Yoshizawa et al. [ | ♀ | 12 | 47 | 12 | 2 | 24 | n.p. | random | n.p. | 67 | 59 | 61 | 62 | −13.4 |
|
| ||||||||||||||
| Anek et al. [ | ♀ | 15 | 40.26 | 16 | 3 | 48 | ECG | random | n.p. | 79.4 | 75.2 | 79.13 | 79.56 | −5.8 |
| Byrne u. Wilmore [ | ♀ | 10 | 35.9 | 20 | 3 | 60 | ECG | random | n.p. | 66.5 | 59.3 | 63 | 62.2 | −9.7 |
| Cortez-Cooper et al. [ | ♀ + ♂ | 12 | 51 | 13 | 2 | 26 | n.p. | random | n.p. | 62 | 59 | 65 | 65 | −4.8 |
| Delecluse et al. [ | ♂ | 18 | 63.8 | 20 | 2.5 | 50 | ECG | random | n.p. | 76.2 | 71.4 | 73.3 | 73.9 | −7.1 |
| Deley et al. [ | ♀ + ♂ | 24 | 77.2 | 52 | 3 | 156 | ECG | random | n.p. | 73 | 75.5 | 74.3 | 70.1 | 9.6 |
| Figueroa et al. [ | ♀ | 12 | 54 | 12 | 3 | 36 | ECG | random | n.p. | 66 | 62 | 68 | 67 | −4.7 |
| Frye et al. [ | ♀ + ♂ | 28 | 69.2 | 12 | 3 | 36 | n.p. | random | n.p. | 66.8 | 70 | 68.7 | 67.9 | 6.0 |
| Karavirta et al. [ | ♂ | 29 | 55.6 | 21 | 2 | 42 | ECG | random | n.p. | 58 | 57 | 54 | 53 | 0.1 |
| Karavirta et al. [ | ♀ | 21 | 49 | 21 | 2 | 42 | ECG | random | n.p. | 62 | 62 | 65 | 62 | 4.8 |
| Masroor et al. [ | ♀ | 15 | 39.67 | 4 | 5 | 20 | ECG | random | n.p. | 75.5 | 71.2 | 80.3 | 83.2 | −9.0 |
| Ohkubo et al. [ | ♀ + ♂ | 22 | 60–81 | 25 | 2 | 50 | ASP | random | n.p. | 62.6 | 60.2 | 66.2 | 64 | −0.5 |
| Stewart et al. [ | ♀ + ♂ | 51 | 63 | 26 | 3 | 78 | ASP | random | n.p. | 69.8 | 65.9 | 71.9 | 69.7 | −2.6 |
| Svendsen et al. [ | ♀ | 48 | 53.8 | 12 | 3 | 36 | n.p. | random | n.p. | 73 | 64 | 74 | 69 | −6.0 |
| Tsuda et al. [ | ♂ | 8 | 46.2 | 6 | 2 | 12 | ECG | random | n.p. | 69 | 68 | 72 | 70 | 1.4 |
| Wood et al. [ | ♀ + ♂ | 9 | 66.1 | 12 | 3 | 36 | ECG | n.p. | n.p. | 79.8 | 73.7 | 64.1 | 64.8 | −8.6 |
|
| ||||||||||||||
| Badrov et al. [ | ♀ | 11 | 27 | 8 | 5 | 40 | ECG | random | n.p. | 64 | 64 | 66 | 65 | 1.5 |
| Baross et al. [ | ♂ | 10 | 55 | 8 | 3 | 24 | ECG | random | n.p. | 71 | 66 | 69 | 68.2 | −6.0 |
| Beck et al. [ | ♀ + ♂ | 15 | 21.1 | 8 | 3 | 24 | n.p. | random | n.p. | 63 | 61 | 60 | 58 | 0.2 |
| Byrne u. Wilmore [ | ♀ | 9 | 39.1 | 20 | 4 | 80 | ECG | random | n.p. | 63.4 | 60.5 | 63 | 62.2 | −3.3 |
| Carter et al. [ | ♀ + ♂ | 12 | 21 | 8 | 3 | 24 | ECG | non random | n.p. | 65 | 63 | 61 | 67 | −11.8 |
| Cononie et al. [ | ♀ + ♂ | 12 | 72 | 26 | 3 | 78 | ECG | random | n.p. | 61 | 65 | 68 | 67 | 8.1 |
| Cononie et al. [ | ♀ + ♂ | 6 | 72 | 26 | 3 | 78 | ECG | random | n.p. | 65 | 69 | 66 | 65 | 7.8 |
| Cortez-Cooper et al. [ | ♀ + ♂ | 13 | 52 | 13 | 3 | 39 | n.p. | random | n.p. | 60 | 61 | 65 | 65 | 1.7 |
| Fripp et al. [ | ♂ | 14 | 15.2 | 9 | 3 | 27 | n.p. | n.p. | n.p. | 76 | 78 | 79 | 79 | 2.6 |
| Gelecek et al. [ | ♀ | 24 | 54.33 | 12 | 3 | 36 | palpation | random | single blinded | 80.08 | 78.41 | 77.76 | 80.47 | −5.4 |
| Gerage et al. [ | ♀ | 15 | 65.5 | 12 | 3 | 36 | ECG | random | n.p. | 73.86 | 71.89 | 78.37 | 81.14 | −6.0 |
| Giannaki et al. [ | ♂ | 20 | 16 | 8 | 2 | 16 | ECG | random | n.p. | 78.8 | 77.6 | 76.8 | 78.5 | −3.7 |
| Gorjao et al. [ | ♀ | 10 | 66 | 8 | 3 | 24 | ECG | random | n.p. | 75.7 | 77.4 | 76.6 | 74.7 | 4.8 |
| Harris und Holly [ | ♂ | 10 | 32.7 | 9 | 3 | 27 | ECG | random | n.p. | 75.7 | 76.5 | 73.9 | 72.3 | 3.3 |
| Ibrahim et al. [ | ♂ | 12 | 21 | 12 | 3 | 36 | ASP | random | n.p. | 71.7 | 71.2 | 72.9 | 72.6 | −0.3 |
| Ibrahim et al. [ | ♂ | 10 | 22 | 12 | 3 | 36 | ASP | random | n.p. | 72.4 | 68.3 | 72.2 | 68.5 | −0.6 |
| Kanegusuku et al. [ | ♀ + ♂ | 13 | 63 | 16 | 2 | 32 | ECG | random | n.p. | 83 | 87 | 81 | 78 | 8.9 |
| Karavirta et al. [ | ♂ | 25 | 55.6 | 21 | 2 | 42 | ECG | random | n.p. | 59 | 59 | 54 | 53 | 1.9 |
| Karavirta et al. [ | ♀ | 26 | 52 | 21 | 2 | 42 | ECG | random | n.p. | 62 | 61 | 65 | 62 | 3.1 |
| Lovell et al. [ | ♂ | 12 | 71.4 | 16 | 3 | 48 | n.p. | random | n.p. | 69 | 68 | 68 | 66 | 1.5 |
| Marinda et al. [ | ♀ | 25 | 66.12 | 8 | 3 | 24 | n.p. | random | n.p. | 68.8 | 73.2 | 62.48 | 74.92 | −1.3 |
| Menezes-Cabral et al. [ | ♀ | 51 | 64.8 | 17 | 4 | 68 | n.p. | n.p. | n.p. | 75.7 | 72 | 77.6 | 78.7 | −6.2 |
| Menezes-Cabral et al. [ | ♂ | 53 | 64.5 | 17 | 4 | 68 | n.p. | n.p. | n.p. | 82.6 | 77.1 | 87 | 87.9 | −7.6 |
| Millar et al. [ | ♀ + ♂ | 13 | 65 | 8 | 3 | 24 | ECG | non random | n.p. | 58 | 56 | 62 | 63 | −5.0 |
| Miyachi et al. [ | ♂ | 14 | 22 | 17 | 3 | 51 | n.p. | random | n.p. | 55 | 54 | 57 | 56 | −0.1 |
| Mogharnesi et al. [ | ♂ | 12 | 13.71 | 8 | 3 | 24 | auscultation | random | n.p. | 76.5 | 70.33 | 74.6 | 75.6 | −9.3 |
| Nybo et al. [ | ♂ | 8 | 36 | 12 | 2 | 24 | ASP | n.p. | n.p. | 57 | 56 | 60 | 61 | −3.4 |
| Okamoto et al. [ | ♀ | 10 | 19.1 | 8 | 3 | 24 | n.p. | random | n.p. | 68.4 | 67.1 | 67.6 | 62.4 | 6.3 |
| Okamoto et al. [ | ♀ + ♂ | 13 | 18.5 | 10 | 2 | 20 | n.p. | random | n.p. | 66 | 66 | 63 | 62 | 1.6 |
| Schmidt et al. [ | ♂ | 9 | 69.1 | 12 | 1.9 | 22.8 | ASP | random | n.p. | 63 | 61 | 61 | 59 | 0.1 |
| Shaw et al. [ | ♀ | 19 | 60.44 | 6 | 2 | 12 | auscultation | random | n.p. | 69.05 | 63.8 | 71.26 | 71 | −7.3 |
| Spalding et al. [ | ♀ + ♂ | 15 | 22.2 | 6 | 4 | 24 | pulse monitor | random | n.p. | 72.9 | 73 | 75.5 | 75.5 | 0.1 |
| Stiller-Moldovan et al. [ | ♀ + ♂ | 11 | 60 | 8 | 3 | 24 | pulse monitor | random | n.p. | 71.3 | 71 | 66.2 | 64.4 | 2.4 |
| Taylor et al. [ | ♀ + ♂ | 9 | 69.3 | 10 | 3 | 30 | ECG | random | n.p. | 70 | 68 | 70 | 76 | −10.5 |
| Terra et al. [ | ♀ | 20 | 66.8 | 12 | 3 | 36 | ASP | non random | n.p. | 72.2 | 72.7 | 74.1 | 74 | 0.8 |
| Thomas et al. [ | ♀ + ♂ | 65 | 69.1 | 12 | 3 | 36 | ASP | random | n.p. | 67 | 65 | 67 | 65 | 0.0 |
| Vinvent et al. [ | ♀ + ♂ | 24 | 66.6 | 24 | 3 | 72 | auscultation | random | n.p. | 82 | 80 | 77 | 84 | −10.6 |
| Wanderley et al. [ | ♀ + ♂ | 11 | 67.3 | 34 | 3 | 102 | ECG | random | n.p. | 62.2 | 60.3 | 68.4 | 65.5 | 1.2 |
| Wiley et al. [ | n.p. | 10 | 20–35 | 8 | 3 | 24 | ECG | random | n.p. | 78 | 76 | 77 | 82 | −8.5 |
| Wilmore et al. [ | ♀ | 12 | n.p. | 10 | 3 | 30 | ECG | random | n.p. | 65.4 | 59.4 | 61.5 | 59.6 | −6.3 |
| Wilmore et al. [ | ♂ | 16 | n.p. | 10 | 3 | 30 | ECG | random | n.p. | 63.6 | 58.4 | 61.8 | 55.3 | 2.6 |
| Wood et al. [ | ♀ + ♂ | 10 | 69.8 | 12 | 3 | 36 | ECG | n.p. | n.p. | 67.3 | 63.5 | 64.1 | 64.8 | −6.7 |
| Yoshizawa et al. [ | ♀ | 11 | 47 | 12 | 2 | 24 | n.p. | random | n.p. | 67 | 63 | 61 | 62 | −7.5 |
|
| ||||||||||||||
| Edwards et al. [ | ♀ + ♂ | 25 | 46.5 | 12 | 5 | 60 | ECG | random | n.p. | 77.2 | 73.3 | 75.4 | 78.5 | −8.8 |
| García-Ortiz et al. [ | ♀ + ♂ | 1456 | 51.47 | 52 | 4 | 208 | n.p. | random | n.p. | 75.8 | 75.42 | 75.27 | 74.89 | 0.0 |
|
| ||||||||||||||
| Hansen et al. [ | ♀ | 17 | 9–11 | 8 | 3 | 24 | ECG | random | n.p. | 91.8 | 85.9 | 96 | 88 | 2.1 |
| Nogueira et al. [ | ♀ | 71 | 10.6 | 35 | 3 | 105 | auscultation | random | n.p. | 71.8 | 66.6 | 67.2 | 66 | −5.6 |
| Rautela et al. [ | ♀ | 30 | n.p. | 6 | 6 | 36 | ECG | random | n.p. | 80.9 | 80.73 | 81.1 | 81 | −0.1 |
| Walther et al. [ | ♀ + ♂ | 141 | 11 | 104 | 3 | 312 | n.p. | ENV | n.p. | 103 | 98.3 | 102 | 98 | −0.7 |
| Wong et al. [ | ♂ | 12 | 13.75 | 12 | 2 | 24 | ECG | random | n.p. | 78 | 71 | 76 | 76 | −9.0 |
|
| ||||||||||||||
| Lee et al. [ | ♀ + ♂ | 29 | 55.8 | 10 | 3 | 30 | ASP | random | n.p. | 73.82 | 72.27 | 73.55 | 76.2 | −5.5 |
| Li et al. [ | ♀ + ♂ | 101 | 20.63 | 12 | 5 | 60 | n.p. | PLAN | n.p. | 83.61 | 82.61 | 80.49 | 82.22 | −3.3 |
| Sousa et al. [ | ♀ | 8 | 11.5 | 7 | 7 | 49 | n.p. | non random | n.p. | 107 | 96 | 81 | 86 | −15.5 |
|
| ||||||||||||||
| Frye et al. [ | ♀ + ♂ | 23 | 69.2 | 12 | 3 | 36 | n.p. | random | n.p. | 70.95 | 70.77 | 68.7 | 67.9 | 0.9 |
| Logghe et al. [ | ♀ + ♂ | 138 | 77.5 | 13 | 2 | 26 | n.p. | random | n.p. | 71 | 68.3 | 70.6 | 67.8 | 0.2 |
| Nguyen und Kruse [ | ♀ + ♂ | 48 | 69.23 | 26 | 2 | 52 | n.p. | random | n.p. | 84.48 | 76.72 | 83.08 | 82.86 | −8.9 |
| Thomas et al. [ | ♀ + ♂ | 64 | 68.9 | 52 | 3 | 156 | ASP | random | n.p. | 70 | 67 | 67 | 65 | −1.3 |
| Tsai et al. [ | ♀ + ♂ | 37 | 51.6 | 12 | 3 | 36 | ECG | random | n.p. | 77.8 | 75.8 | 78.2 | 76.6 | −0.5 |
|
| ||||||||||||||
| Bezerra et al. [ | ♀ | 18 | 63.1 | 12 | 3 | 36 | oximeter | random | n.p. | 76.39 | 74.61 | 77.28 | 79.78 | −5.4 |
| Blumenthal et al. [ | ♀ + ♂ | 32 | 67 | 17 | 2 | 34 | ECG | random | n.p. | 75 | 70 | 70 | 69 | −5.3 |
| Cheema et al. [ | ♀ + ♂ | 18 | 37 | 10 | 3 | 30 | ECG | random | n.p. | 62 | 65 | 68 | 67 | 6.4 |
| Cohen et al. [ | ♀ + ♂ | 46 | 48.2 | 6 | 3 | 18 | n.p. | random | n.p. | 70 | 68 | 69 | 67 | 0.0 |
| Hewett et al. [ | ♀ + ♂ | 29 | 38.2 | 16 | 4 | 64 | ECG | random | n.p. | 64.1 | 62.9 | 65.4 | 62.2 | 3.2 |
| Kanojia et al. [ | ♀ | 25 | 18.6 | 13 | 6 | 78 | ECG | random | n.p. | 79.84 | 72.96 | 75.72 | 81.92 | −15.5 |
| Kim et al. [ | ♀ | 16 | 45.7 | 6 | 5 | 30 | pulse monitor | random | n.p. | 65.9 | 65.9 | 65.8 | 66.1 | −0.5 |
| Krishna et al. [ | ♀ + ♂ | 44 | 49.34 | 12 | 1 | 12 | ECG | random | n.p. | 96.36 | 81.48 | 96.33 | 92.04 | −11.5 |
| Lau et al. [ | ♀ | 53 | 51.64 | 12 | 3 | 36 | ECG | non random | n.p. | 69.11 | 66.81 | 70.61 | 71.39 | −4.4 |
| Lau et al. [ | ♂ | 34 | 53.68 | 12 | 3 | 36 | ECG | non random | n.p. | 67.53 | 66.32 | 66.77 | 68.73 | −4.6 |
| Madanmohan et al. [ | ♀ + ♂ | 23 | 17–20 | 6 | 6 | 36 | ASP | n.p. | n.p. | 70 | 67 | 75 | 73 | −1.7 |
| McCaffrey et al. [ | ♀ + ♂ | 27 | 56.7 | 8 | 3 | 24 | n.p. | random | n.p. | 85.59 | 73.74 | 80.85 | 85.07 | −18.1 |
| Mehrotra et al. [ | ♀ | 36 | 18–21 | 13 | 7 | 91 | ECG | non random | n.p. | 86.84 | 72.97 | 81.68 | 82.35 | −16.7 |
| Mehrotra et al. [ | ♂ | 36 | 18–21 | 13 | 7 | 91 | ECG | non random | n.p. | 77.08 | 70.14 | 80.59 | 79.76 | −8.1 |
| Murugesan et al. [ | ♀ + ♂ | 11 | 35–65 | 11 | 6 | 66 | palpation | random | n.p. | 92.61 | 64.62 | 90.53 | 88.25 | −28.4 |
| Ray et al. [ | ♀ | 5 | 22.6 | 22 | 3 | 66 | auscultation | random | n.p. | 77.6 | 70.2 | 80.2 | 73.2 | −0.9 |
| Ray et al. [ | ♂ | 23 | 23.6 | 22 | 3 | 66 | auscultation | random | n.p. | 74.91 | 73.61 | 74.85 | 75.45 | −2.5 |
| Sieverdes et al. [ | ♀ + ♂ | 14 | 12.1 | 13 | 2.5 | 32.5 | ASP | random | n.p. | 74.8 | 72.8 | 78.5 | 82.64 | −7.5 |
| Tew et al. [ | ♀ | 25 | 73.8 | 12 | 0.8 | 9.6 | n.p. | random | n.p. | 79 | 74 | 80 | 80 | −6.3 |
| Thiyagarajan et al. [ | ♀ + ♂ | 51 | 44.08 | 12 | 3 | 36 | n.p. | c.r. | n.p. | 75 | 72 | 77 | 74 | −0.1 |
| Udupa et al. [ | ♂ | 31 | 14.5 | 13 | 5 | 65 | ASP | random | n.p. | 73.58 | 67.42 | 76.15 | 74.64 | −6.5 |
Notes: ♀ + ♂ = males and females; ♀ = females only; ♂ = males only; adol. = adolescents; ASP = automatic sphygmanometer; CG = control group; c.r. = cluster randomization; ECG = electrocardiography; ENV = choosing an envelope which contained the allocation towards the treatment or control group; IG = intervention group; min = minute(s); IVRS = interactive voice response system; N = number of participants; n.c. = not calculable; n.p. = not presented; PLAN = PLAN sentences of the statistical software SAS9.1; PMP = postmenopausal; rel. = relative; RHR = resting heart rate; wk = week(s); y = year(s); * mean, median, or range.
Effects of regular exercise/sports on RHR according to type of sports/exercise.
| Types of Sports/Exercise Participants’ Sex, Number of Comparisons (c), Participants in the Intervention ( | Meta-Analytic SMD +95%-CI +95%-HK-CI | Heterogeneity | IG | CG | Correlation between Baseline RHR and Change of RHR After Intervention * | ||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Baseline RHR (M(SE)) | Final RHR: rel. Change (M(SE)) | Baseline RHR (M(SE)) | Final RHR: rel. Change (M(SE)) | ||||
|
| |||||||
| all | SMD = −0.29 | 72.4 (0.5) | 68.7 (0.5) | 72.3 (0.6) | 71.9 (0.6) | −0.36 | |
| females only | SMD = −0.35 | 73.2 (0.8) | 69.5 (0.9) | 73.2 (1.0) | 72.9 (0.9) | −0.32 | |
| males only | SMD = −0.40 | 70.3 (1.2) | 65.4 (1.1) | 70.5 (1.6) | 69.9 (1.6) | −0.22 | |
| females and males | SMD = −0.21 | 73.1 (0.7) | 70.0 (0.7) | 72.7 (0.9) | 72.3 (0.9) | −0.49 | |
|
| |||||||
| all | SMD = −0.33 | 72.4 (0.6) | 68.0 (0.7) | 72.3 (0.8) | 71.9 (0.8) | −0.19 | |
| females only | SMD = −0.38 | 73.6 (1.2) | 69.8 (1.1) | 73.4 (1.5) | 73.3 (1.3) | −0.26 | |
| males only | SMD = −0.49 | 70.3 (1.6) | 64.0 (1.6) | 70.8 (2.1) | 70.3 (2.2) | −0.18 | |
| females and males | SMD = −0.19 | 72.8 (0.7) | 69.4 (0.8) | 72.4 (0.8) | 71.9 (0.9) | −0.33 | |
|
| |||||||
| all | SMD = −0.18 | 69.1 (1.2) | 67.8 (1.2) | 68.9 (1.3) | 69.0 (1.4) | −0.04 | |
| females only | SMD = −0.26 | 69.7 (1.6) | 68.1 (1.8) | 69.4 (1.9) | 70.0 (2.1) | 0.19 | |
| males only | SMD = −0.23 | 69.4 (2.6) | 67.3 (2.4) | 69.1 (3.1) | 68.1 (3.4) | −0.21 | |
| females and males | SMD = −0.06 | 67.6 (1.9) | 67.4 (2.1) | 67.6 (1.5) | 68.0 (1.8) | 0.15 | |
|
| |||||||
| all | SMD = −0.18 | 69.1 (1.5) | 66.3 (1.8) | 69.2 (2.0) | 68.1 (2.4) | −0.35 | |
| females only | SMD = −0.38 | 70.5 (3.4) | 65.7 (3.2) | 71.6 (3.4) | 70.6 (3.8) | −0.37 | |
| males only | SMD = −0.10 | 67.5 (6.0) | 65.3 (4.7) | 66.1 (7.5) | 65.5 (6.9) | ||
| females and males | SMD = −0.06 | 68.4 (2.0) | 67.3 (2.5) | 68.4 (1.8) | 67.4 (1.2) | −0.18 | |
|
| |||||||
| all | SMD = −0.26 | 84.8 (3.9) | 80.4 (4.1) | 84.3 (4.8) | 81.6 (4.4) | −0.09 | |
|
| |||||||
| all | SMD = −0.13 | 75.8 (0.3) | 75.1 (0.7) | 75.4 (0.3) | 76.3 (1.8) | ||
|
| |||||||
| all | SMD = −0.37 | 76.1 (2.5) | 70.4 (1.3) | 76.7 (2.4) | 75.9 (2.1) | −0.87 | |
| females only | SMD = −0.44 | 76.9 (3.6) | 71.4 (2.6) | 77.1 (3.4) | 76.2 (3.2) | −0.89 | |
| males only | SMD = −0.24 | 73.2 (2.3) | 69.6 (1.7) | 74.4 (3.0) | 74.5 (2.7) | ||
| females and males | SMD = −0.41 | 76.8 (4.4) | 70.2 (2.1) | 77.3 (4.0) | 76.3 (3.7) | −0.87 | |
|
| |||||||
| all | SMD = −0.26 | 74.9 (3.2) | 71.9 (2.1) | 73.6 (3.5) | 72.1 (4.2) | −0.78 | |
|
| |||||||
| all | SMD = −0.23 | 84.6 (5.1) | 81.6 (4.9) | 78.1 (2.7) | 81.2 (2.6) | ||
|
| |||||||
| all | SMD = −0.34 | 76.8 (1.8) | 71.6 (1.0) | 76.3 (1.7) | 75.8 (1.6) | −0.75 | |
| females and males | SMD = −0.35 | 77.5 (2.4) | 72.1 (1.3) | 76.5 (2.3) | 76.0 (2.1) | −0.74 | |
* At least 5 trials; c = number of comparisons; CI = confidence interval; HK-CI = Hartung–Knapp confidence interval; I2 = Higgins–Thompson I2; M = mean; NCG = participants in the control groups; NIG = participants in the intervention groups (exercising participants); Q = Cochran’s Q; rel. change = relative change as compared to baseline; RHR = resting heart rate; s = studies (publications); SE = standard error; SMD = standardized mean difference.