| Literature DB >> 28340595 |
Sabrina Mai Nielsen1, Simon Tarp1, Robin Christensen1, Henning Bliddal2, Louise Klokker1, Marius Henriksen3.
Abstract
BACKGROUND: Spinal manipulative therapy (SMT) is a widely used manual treatment, but many reviews exist with conflicting conclusions about the safety of SMT. We performed an overview of reviews to elucidate and quantify the risk of serious adverse events (SAEs) associated with SMT.Entities:
Mesh:
Year: 2017 PMID: 28340595 PMCID: PMC5366149 DOI: 10.1186/s13643-017-0458-y
Source DB: PubMed Journal: Syst Rev ISSN: 2046-4053
Fig. 1Flow diagram. AEs = adverse events; DARE = Cochrane Database of Abstracts of Reviews of Effects; HTA = Cochrane Health Technology Assessment Database; RCT = randomized controlled trial; SMT = spinal manipulative therapy; SRs = systematic reviews. *Non-systematic: does not report to have searched at least two electronic databases or does not document an assessment of the quality of the included studies (case reports, case series, cross-sectional studies and surveys were not required to have been quality assessed). † The DARE database stopped updating March 2015. ‡ Four of these protocols resulted in a systematic review which was retrieved in the updated search
Summary of findings for spinal manipulative therapy
| Year | Authors | Main objectives | Number of pts receiving intervention | Any AEs reported | Any SAEs reported | Estimate for the incidence of SAEs | Communicated opinion |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 2016 | Blanchette, M. A. et al. [ | Effect | 460 | Yes | No | No | Safe |
| 2016 | Cerritelli, F. et al. [ | Effect | 31 | No | No | No | Neutral/unclear |
| 2016 | Chou, R. et al. [ | Both | >1100 | Yes | No | No | Neutral/unclear |
| 2016 | Church, E. W. et al. [ | AEs | 5934 | Unclear | Yes | No | Safe |
| 2016 | Hall, H. et al. [ | Effect | 249 | No | No | No | Neutral/unclear |
| 2016 | Page Matthew, J. et al. [ | Both | 117 | No | No | No | Safe |
| 2016 | Ruddock, J. K. et al. [ | Effect | 261 | Yes | No | No | Neutral/unclear |
| 2016 | Ruffini, N. et al. [ | Effect | 52 | No | No | No | Neutral/unclear |
| 2016 | Varatharajan, S. et al. [ | Effect | 129 | Yes | No | No | Safe |
| 2016 | Wearing, J. et al. [ | Effect | 55 | Yes | No | No | Safe |
| 2016 | Wong, J. J. et al. [ | Effect | 369 | Yes | No | No | Safe |
| 2016 | Yao, M. et al. [ | Effect | 1135 | Yes | Yes | No | Safe |
| 2015 | Cicchintti L. et al. [ | Effect | NA | Yes | No | No | Safe |
| 2015 | Franke, H. et al. [ | Both | 67 | Yes | No | No | Safe |
| 2015 | Gross A. J. et al. [ | Effect | NA | Yes | No | No | Safe |
| 2015 | Liddle S. D. & Pennick V. [ | Effect | 289 | Unclear | No | No | Safe |
| 2015 | Posadzki, P. et al. [ | Effect | NA | Unclear | Unclear | No | Neutral/unclear |
| 2015 | Puentedura E. J. & O'Grady W. H. [ | AEs | 10 | Yes | Yes | No | Harmful |
| 2015 | Southerst D. et al. [ | Effect | 98 | Yes | No | No | Safe |
| 2015 | Yuan Q.-L. et al. [ | Effect | 208 | No | No | No | Safe |
| 2015 | Zhu L. et al. [ | Effect | NA | No | No | No | Neutral/unclear |
| 2014 | Bryans R. et al. [ | Both | 513 | Yes | No | No | Safe |
| 2014 | Clar C. et al. [ | Effect | NA | Yes | Yes | No | Neutral/unclear |
| 2014 | Close C. et al. [ | Effect | NA | Yes | No | No | Neutral/unclear |
| 2014 | Franke H. et al. [ | Effect | 779 | Yes | No | No | Safe |
| 2014 | Kizhakkeveettil A. et al. [ | Effect | 1799 | Unclear | Unclear | No | Neutral/unclear |
| 2014 | Page M. J. et al. [ | Effect | 4 | No | No | No | Safe |
| 2014 | Sutton D. et al. [ | Effect | 813 | Yes | No | No | Safe |
| 2014 | Todd A. J. et al. [ | AEs | >34,605 | Yes | Yes | Yes | Harmful |
| 2014 | Tuchin P. [ | AEs | 9 | Yes | No | No | Neutral/unclear |
| 2014 | Yin P. et al. [ | AEs | 94 | Yes | Yes | No | Harmful |
| 2014 | Young J. L. et al. [ | Effect | 539 | Yes | No | No | Safe |
| 2013 | Brantingham J. W. et al. [ | Effect | 109 | Yes | Unclear | No | Safe |
| 2013 | Hebert J. J. et al. [ | AEs | 77 | Yes | Yes | No | Neutral/unclear |
| 2013 | Huisman P. A. et al. [ | Effect | 350 | Yes | No | No | Neutral/unclear |
| 2013 | Parkinson L. et al. [ | Effect | >520 | No | No | No | Safe |
| 2013 | Posadzki P. et al. [ | Effect | >448 | Yes | No | No | Neutral/unclear |
| 2013 | Scholten-Peeters G. G. M. et al. [ | Effect | 626 | Yes | No | No | Safe |
| 2013 | Schroeder J. et al. [ | Effect | 195 | Yes | Unclear | No | Safe |
| 2013 | Wynd S. et al. [ | AEs | 901 | Unclear | Yes | No | Neutral/unclear |
| 2013 | Yang M. et al. [ | Effect | 39 | Yes | No | No | Safe |
| 2012 | Brantingham J. W. et al. [ | Effect | >109 | Yes | No | No | Safe |
| 2012 | Dobson D. et al. [ | Effect | 116 | No | No | No | Neutral/unclear |
| 2012 | Furlan A. D. et al. [ | Both | NA | Yes | Yes | No | Neutral/unclear |
| 2012 | Gleberzon B. J. et al. [ | Effect | NA | Yes | Unclear | No | Safe |
| 2012 | Haynes M. J. et al. [ | AEs | NA | Unclear | Yes | No | Neutral/unclear |
| 2012 | Kuczynski J. J. et al. [ | Effect | 268 | Yes | No | No | Safe |
| 2012 | Lin J. H. et al. [ | Effect | 283 | No | No | No | Neutral/unclear |
| 2012 | Posadzki P. & Ernst E. [ | Effect | NA | Yes | No | No | Neutral/unclear |
| 2012 | Puentedura E. J. et al. [ | AEs | 134 | Yes | Yes | No | Harmful |
| 2012 | Rubinstein S. M. et al. [ | Effect | 1195 | Yes | No | No | Safe |
| 2012 | Stuber K. A. et al. [ | AEs | NA | Yes | Yes | No | Neutral/unclear |
| 2011 | Brantingham J. et al. [ | Effect | >266 | No | No | No | Neutral/unclear |
| 2011 | Cross K. et al. [ | Effect | 187 | Yes | No | No | Safe |
| 2011 | Huang T. et al. [ | Effect | 131 | Yes | No | No | Safe |
| 2011 | Lystad R. P. et al. [ | Effect | NA | Yes | No | No | Safe |
| 2011 | Posadzki P. & Ernst E. [ | Effect | NA | Yes | No | No | Harmful |
| 2011 | Posadzki P. & Ernst E. [ | Effect | NA | Yes | No | No | Harmful |
| 2011 | Posadzki P. & Ernst E. [ | Effect | NA | Unclear | Unclear | No | Neutral/unclear |
| 2011 | Posadzki P. & Ernst E. [ | Effect | NA | Yes | No | No | Neutral/unclear |
| 2011 | Rubinstein S. M. et al. [ | Effect | 2435 | Yes | No | No | Safe |
| 2011 | Walker B. F. et al. [ | Effect | NA | Yes | No | No | Neutral/unclear |
| 2010 | Carlesso L. C. et al. [ | AEs | NA | Yes | No | No | Neutral/unclear |
| 2010 | Carnes D. et al. [ | AEs | 25,179 | Yes | Yes | Yes | Safe |
| 2010 | Ernst E. [ | AEs | 26 | Unclear | Yes | No | Harmful |
| 2010 | Hahne A. J. et al. [ | Effect | NA | No | No | No | Safe |
| 2010 | Kaminskyj A. et al. [ | Effect | NA | Yes | No | No | Neutral/unclear |
| 2010 | Shin B.-C. et al. [ | AEs | 18 | Yes | Yes | No | Harmful |
| 2009 | Boudreau R. et al. [ | Effect | >52 | Yes | Yes | No | Safe |
| 2009 | Boudreau R. & Spry C. [ | Effect | 1 | No | No | No | Safe |
| 2009 | Brurberg K. G. et al. [ | Effect | >695 | Yes | No | No | Safe |
| 2009 | Gouveia L. O. et al. [ | AEs | >2838 | Yes | Yes | Yes | Harmful |
| 2009 | Hunt K. J. et al. [ | Effect | NA | Yes | No | No | Safe |
| 2009 | Khorsan B. et al. [ | Effect | >297 | Unclear | Yes | No | Neutral/unclear |
| 2009 | Reiman M. P. et al. [ | Effect | >76 | Yes | Unclear | No | Neutral/unclear |
| 2008 | Miley M. L. et al. [ | AEs | NA | Unclear | Yes | Yes | Harmful |
| 2008 | Stuber K. J. & Smith D. L. [ | Effect | 285 | No | No | No | Neutral/unclear |
| 2008 | Vernon H. & Humphreys B. K. [ | Effect | 178 | Yes | No | No | Safe |
| 2007 | Chou R. & Huffman L. H. [ | Effect | NA | Yes | Yes | Yes | Safe |
| 2007 | Ernst E. [ | AEs | >924 | Yes | Yes | No | Harmful |
| 2007 | Gross A. R. et al. [ | Effect | NA | Unclear | No | No | Safe |
| 2007 | Hawk C. et al. [ | Effect | NA | Yes | No | No | Safe |
| 2007 | Luijsterburg P. A. J. et al. [ | Effect | 175 | No | No | No | Neutral/unclear |
| 2007 | Vernon H. & Humphreys B. K. [ | Effect | 701 | Yes | No | No | Neutral/unclear |
| 2007 | Vernon H. et al. [ | Effect | 593 | Yes | No | No | Safe |
| 2006 | Gemmell H. & Miller P. [ | Effect | >79 | Unclear | Unclear | No | Safe |
| 2006 | Proctor M. et al. [ | Effect | >162 | Yes | Unclear | No | Safe |
| 2006 | Snelling N. J. [ | Both | >214 | Yes | Yes | Yes | Neutral/unclear |
| 2005 | Brown A. et al. [ | Effect | NA | Yes | Yes | No | Safe |
| 2005 | Ernst E. [ | AEs | 14 | Yes | Yes | No | Harmful |
| 2005 | Hondras M. A. et al. [ | Effect | NA | No | No | No | Safe |
| 2005 | Lisi A. J. et al. [ | Effect | 183 | Yes | No | No | Neutral/unclear |
| 2005 | Rubinstein S. M. et al. [ | AEs | 7 | Unclear | Yes | No | Neutral/unclear |
| 2004 | Brønfort G. et al. [ | Effect | 85 | Yes | No | No | Safe |
| 2004 | Ernst E. [ | AEs | 340 | Yes | Yes | No | Neutral/unclear |
| 2004 | Lenssinck M.-L. B. et al. [ | Effect | NA | Yes | No | No | Safe |
| 2004 | Oduneye F. [ | Effect | 128 | Yes | No | No | Neutral/unclear |
| 2004 | Oliphant D. [ | AEs | NA | Yes | Yes | Yes | Safe |
| 2003 | Ernst E. [ | AEs | 2 | Yes | Yes | No | Harmful |
| 2002 | Ernst E. [ | AEs | >4 | Yes | Yes | No | Neutral/unclear |
| 2002 | Ernst E. [ | AEs | 42 | Yes | Yes | No | Harmful |
| 2002 | Gerritsen A. A. M. et al. [ | Effect | 45 | Yes | No | No | Safe |
| 2002 | Gross A. R. et al. [ | Both | NA | Yes | Yes | Yes | Neutral/unclear |
| 2002 | Gross A. R. et al. [ | Effect | NA | Yes | No | No | Neutral/unclear |
| 2002 | Stevinson C. & Ernst E. [ | AEs | >2357 | Yes | Yes | Yes | Neutral/unclear |
| 2001 | Bronfort G. et al. [ | Effect | 400 | Yes | No | No | Safe |
| 2001 | Ernst E. [ | AEs | >2016 | Yes | No | No | Neutral/unclear |
| 2001 | Ernst E. & Harkness E. [ | Effect | NA | Yes | No | No | Neutral/unclear |
| 2000 | Ernst E. [ | Effect | NA | Yes | No | No | Neutral/unclear |
| 2000 | Magee D. J. et al. [ | Effect | 10 | No | No | No | Safe |
| 1999 | Fabio R. P. D. [ | Both | 177 | Yes | Yes | No | Harmful |
| 1999 | Haldeman S. M. et al. [ | AEs | 115 | Unclear | Yes | No | Safe |
| 1999 | Vernon H. et al. [ | Effect | 176 | Yes | No | No | Neutral/unclear |
| 1996 | Aker P. D. et al. [ | Effect | NA | Yes | No | No | Neutral/unclear |
| 1996 | Assendelft W. J. J. et al. [ | AEs | >1795 | Yes | Yes | Yes | Neutral/unclear |
| 1996 | Hurwitz E. L. et al. [ | Effect | >935 | Yes | Yes | Yes | Neutral/unclear |
| 1995 | Dabbs V. & Lauretti W. J. [ | AEs | NA | Unclear | Yes | Yes | Safe |
| 1992 | Shekelle P. G. et al. [ | Effect | >1500 | Unclear | Yes | Yes | Neutral/unclear |
When ‘Number of patients in total’ has ‘>’ in front, the actual number of patients is higher since incomplete data were provided by the review
AEs adverse events, NA no data available, pts patients, SAEs serious adverse events
The patient populations most frequently studied in the included reviews (listed after frequency shown in brackets)
| 1. Cervical pain (25) | |
| 2. Low back pain (18) | |
| 3. Headache (16) | |
| 4. Children/adolescents (6) | |
| 5. Asthma (4) | |
| 6. Cervical radiculopathy (4) | |
| 7. Musculoskeletal (various) (4) | |
| 8. Pregnant (4) | |
| 9. Dysmenorrhea (3) | |
| 10. Lumbar radiculopathy (3) | |
| 11. Pelvic pain (3) | |
| 12. Carpal tunnel syndrome (2) | |
| 13.Phobia (2) | |
| 14. Cervical trauma (1) | |
| 15. Chronic inflammatory disease (1) | |
| 16. Chronic obstructive pulmonary disease (1) | |
| 17. Colic (1) | |
| 18. Diversity of complaints (1) | |
| 19. Dizziness (1) | |
| 20. Frozen shoulder (1) |
The terms describing the adverse events and serious adverse events most frequently used in the reviews (listed after frequency shown in brackets)
| 1. Stroke (36) | |
| 2. Headache (34) | |
| 3. Vertebral artery dissection (29) | |
| 4. Increased pain (22) | |
| 5. Fatigue (18) | |
| 6. Aggravation of symptoms (17) | |
| 7. Death (17) | |
| 8. Radiculopathy (17) | |
| 9. Soreness (16) | |
| 10. Spinal cord injury (16) | |
| 11. Cauda equine syndrome (15) | |
| 12. Disc herniation (13) | |
| 13. Vertebral fracture (12) | |
| 14. Discomfort (11) | |
| 15. Minor side effects (10) | |
| 16. Stiffness (10) | |
| 17. Dizziness (9) | |
| 18. Nausea (9) | |
| 19. Vertebral dislocation (8) | |
| 20. Neck-stiffness (7) |
Methodological quality of included reviews assessed with AMSTAR
| Year | Authors | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | Total scorea |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 2016 | Blanchette, M. A. et al. [ | Yes | Yes | Yes | Yes | No | Yes | Yes | Yes | NA | No | No | 7 |
| 2016 | Cerritelli, F. et al. [ | No | Yes | Yes | Yes | No | Yes | Yes | Yes | NA | No | No | 6 |
| 2016 | Chou, R. et al. [ | Yes | Yes | Yes | Yes | Yes | Yes | Yes | No | NA | No | Yes | 8 |
| 2016 | Church, E. W. et al. [ | No | No | Yes | No | No | No | Yes | Yes | Yes | Yes | No | 5 |
| 2016 | Hall, H. et al. [ | Yes | Yes | Yes | No | Yes | Yes | Yes | Yes | NA | No | No | 7 |
| 2016 | Page Matthew, J. et al. [ | Yes | Yes | Yes | Yes | Yes | Yes | Yes | Yes | NA | No | Yes | 9 |
| 2016 | Ruddock, J. K. et al. [ | Yes | Yes | Yes | No | Yes | Yes | Yes | Yes | NA | No | No | 7 |
| 2016 | Ruffini, N. et al. [ | No | Yes | Yes | Yes | Yes | Yes | Yes | Yes | NA | No | No | 7 |
| 2016 | Varatharajan, S. et al. [ | Yes | No | No | No | No | Yes | Yes | No | NA | No | No | 3 |
| 2016 | Wearing, J. et al. [ | No | Yes | Yes | No | No | Yes | Yes | Yes | NA | No | No | 5 |
| 2016 | Wong, J. J. et al. [ | Yes | No | No | No | No | Yes | Yes | No | NA | No | No | 3 |
| 2016 | Yao, M. et al. [ | Yes | Yes | Yes | Yes | No | Yes | Yes | Yes | NA | No | No | 7 |
| 2015 | Cicchintti L. et al. [ | No | Yes | Yes | Yes | No | Yes | Yes | Yes | NA | No | Yes | 7 |
| 2015 | Franke, H. et al. [ | No | Unclear | Yes | Yes | Yes | Yes | Yes | Yes | NA | No | No | 6 |
| 2015 | Gross A. J. et al. [ | Yes | Yes | Yes | Yes | Yes | Yes | No | No | Yes | No | No | 7 |
| 2015 | Liddle S. D. & Pennick V. [ | No | Yes | Yes | Yes | Yes | Yes | Yes | Yes | NA | No | Yes | 8 |
| 2015 | Posadzki, P. et al. [ | Yes | No | Yes | No | No | Yes | Yes | No | NA | No | No | 4 |
| 2015 | Puentedura E. J. & O'Grady W. H. [ | No | No | Yes | No | No | Yes | No | No | No | NA | No | 2 |
| 2015 | Southerst D. et al. [ | Yes | Yes | Yes | Yes | No | Yes | Yes | Yes | NA | No | No | 7 |
| 2015 | Yuan Q.-L. et al. [ | No | Unclear | Yes | Yes | No | Yes | Yes | Yes | NA | No | No | 5 |
| 2015 | Zhu L. et al. [ | No | Yes | Yes | Yes | No | Yes | Yes | Yes | NA | No | No | 6 |
| 2014 | Bryans R. et al. [ | No | No | Yes | No | No | Yes | Yes | No | Yes | No | No | 4 |
| 2014 | Clar C. et al. [ | No | Yes | Yes | No | No | No | Yes | Yes | NA | No | No | 4 |
| 2014 | Close C. et al. [ | Yes | No | Yes | Yes | No | Yes | Yes | Yes | NA | No | No | 6 |
| 2014 | Franke H. et al. [ | No | Yes | Yes | Yes | Yes | Yes | Yes | Yes | NA | No | No | 7 |
| 2014 | Kizhakkeveettil A. et al. [ | No | Yes | Yes | No | No | Yes | Yes | No | NA | No | No | 4 |
| 2014 | Page M. J. et al. [ | Yes | Yes | Yes | Yes | Yes | Yes | Yes | Yes | NA | No | Yes | 9 |
| 2014 | Sutton D. et al. [ | Yes | Yes | Yes | No | No | Yes | Yes | Yes | NA | No | No | 6 |
| 2014 | Todd A. J. et al. [ | No | No | Yes | Yes | No | Yes | No | No | NA | No | No | 3 |
| 2014 | Tuchin P. [ | No | No | Yes | No | No | Yes | No | No | NA | NA | No | 2 |
| 2014 | Yin P. et al. [ | No | Yes | No | No | No | Yes | No | No | NA | NA | No | 2 |
| 2014 | Young J. L. et al. [ | No | No | No | No | No | Yes | Yes | Yes | NA | No | No | 3 |
| 2013 | Brantingham J. W. et al. [ | No | No | Yes | Yes | No | Yes | Yes | Yes | NA | No | No | 5 |
| 2013 | Hebert J. J. et al. [ | No | No | Yes | No | No | Yes | No | No | NA | NA | No | 2 |
| 2013 | Huisman P. A. et al. [ | No | No | Yes | No | Yes | Yes | Yes | Yes | NA | No | No | 5 |
| 2013 | Parkinson L. et al. [ | No | Yes | No | No | No | Yes | Yes | Yes | NA | No | No | 4 |
| 2013 | Posadzki P. et al. [ | Yes | Yes | Yes | No | No | Yes | Yes | Yes | NA | No | No | 6 |
| 2013 | Scholten-Peeters G. G. M. et al. [ | No | Yes | Yes | No | No | Yes | Yes | Yes | NA | No | No | 5 |
| 2013 | Schroeder J. et al. [ | No | No | No | No | Yes | Yes | Yes | Yes | NA | No | No | 4 |
| 2013 | Wynd S. et al. [ | No | Yes | No | No | Yes | No | No | No | No | No | No | 2 |
| 2013 | Yang M. et al. [ | Yes | Yes | Yes | No | Yes | Yes | Yes | Yes | NA | No | Yes | 8 |
| 2012 | Brantingham J. W. et al. [ | No | No | No | No | No | Yes | Yes | Yes | NA | No | No | 3 |
| 2012 | Dobson D. et al. [ | Yes | Yes | Yes | Yes | Yes | Yes | Yes | Yes | NA | No | Yes | 9 |
| 2012 | Furlan A. D. et al. [ | No | Yes | Yes | No | No | Yes | Yes | Yes | NA | No | No | 5 |
| 2012 | Gleberzon B. J. et al. [ | No | No | Yes | No | No | Yes | Yes | Yes | NA | No | No | 4 |
| 2012 | Haynes M. J. et al. [ | Yes | No | Yes | No | No | No | Yes | Yes | NA | NA | No | 4 |
| 2012 | Kuczynski J. J. et al. [ | No | Yes | No | No | No | Yes | Yes | No | NA | No | No | 3 |
| 2012 | Lin J. H. et al. [ | No | Yes | Yes | No | No | Yes | Yes | Yes | NA | No | No | 5 |
| 2012 | Posadzki P. & Ernst E. [ | Yes | No | Yes | No | No | Yes | Yes | Yes | NA | No | No | 5 |
| 2012 | Puentedura E. J. et al. [ | No | Yes | Yes | No | No | Yes | No | No | Yes | NA | No | 4 |
| 2012 | Rubinstein S. M. et al. [ | Yes | No | Yes | Yes | Yes | Yes | Yes | Yes | Yes | No | Yes | 9 |
| 2012 | Stuber K. A. et al. [ | No | No | Yes | No | Yes | No | Yes | No | NA | NA | No | 3 |
| 2011 | Brantingham J. et al. [ | No | No | No | No | No | Yes | Yes | Yes | NA | No | No | 3 |
| 2011 | Cross K. et al. [ | No | Yes | Yes | No | Yes | Yes | Yes | Yes | NA | No | No | 6 |
| 2011 | Huang T. et al. [ | Yes | Yes | Yes | No | Yes | Yes | Yes | Yes | NA | No | No | 7 |
| 2011 | Lystad R. P. et al. [ | No | No | Yes | No | Yes | Yes | Yes | Yes | NA | No | No | 5 |
| 2011 | Posadzki P. & Ernst E. [ | No | No | Yes | No | No | Yes | Yes | Yes | NA | No | No | 4 |
| 2011 | Posadzki P. & Ernst E. [ | No | No | Yes | No | No | Yes | Yes | Yes | NA | No | No | 4 |
| 2011 | Posadzki P. & Ernst E. [ | No | No | Yes | No | No | Yes | Yes | Yes | NA | No | Yes | 5 |
| 2011 | Posadzki P. & Ernst E. [ | No | Yes | Yes | Yes | No | Yes | Yes | Yes | NA | No | No | 6 |
| 2011 | Rubinstein S. M. et al. [ | Yes | Yes | Yes | Yes | Yes | Yes | Yes | Yes | NA | No | Yes | 9 |
| 2011 | Walker B. F. et al. [ | Yes | Yes | Yes | Yes | Yes | Yes | Yes | Yes | NA | No | No | 8 |
| 2010 | Carlesso L. C. et al. [ | No | Yes | No | Yes | No | Yes | Yes | Yes | Yes | No | No | 6 |
| 2010 | Carnes D. et al. [ | No | No | Yes | No | No | No | Yes | No | No | No | No | 2 |
| 2010 | Ernst E. [ | No | No | Yes | No | No | Yes | No | No | NA | NA | No | 2 |
| 2010 | Hahne A. J. et al. [ | No | Yes | Yes | No | No | Yes | Yes | Yes | NA | No | No | 5 |
| 2010 | Kaminskyj A. et al. [ | No | No | Yes | Yes | Yes | Yes | Yes | Yes | NA | No | No | 6 |
| 2010 | Shin B.-C. et al. [ | No | Unclear | Yes | Yes | No | Yes | No | No | NA | NA | No | 3 |
| 2009 | Boudreau R. et al. [ | No | No | No | No | No | Yes | No | No | NA | No | No | 1 |
| 2009 | Boudreau R. & Spry C. [ | No | Unclear | No | No | Yes | Yes | No | No | NA | No | No | 2 |
| 2009 | Brurberg K. G. et al. [ | No | No | Yes | No | Yes | No | Yes | Yes | NA | No | No | 4 |
| 2009 | Gouveia L. O. et al. [ | No | No | Yes | No | No | Yes | No | No | No | NA | No | 2 |
| 2009 | Hunt K. J. et al. [ | No | Yes | Yes | No | No | Yes | Yes | Yes | NA | No | No | 5 |
| 2009 | Khorsan B. et al. [ | No | No | Yes | No | No | Yes | Yes | Yes | NA | No | No | 4 |
| 2009 | Reiman M. P. et al. [ | No | No | Yes | Yes | No | Yes | Yes | Yes | NA | No | No | 5 |
| 2008 | Miley M. L. et al. [ | No | No | No | No | No | No | No | No | No | No | No | 0 |
| 2008 | Stuber K. J. & Smith D. L. [ | No | No | Yes | Yes | Yes | Yes | Yes | Yes | NA | No | No | 6 |
| 2008 | Vernon H. & Humphreys B. K. [ | No | No | Yes | No | No | Yes | Yes | Yes | NA | No | No | 4 |
| 2007 | Chou R. & Huffman L. H. [ | No | Unclear | Yes | No | Yes | Yes | Yes | Yes | No | No | No | 5 |
| 2007 | Ernst E. [ | No | No | Yes | No | No | Yes | No | No | NA | NA | No | 2 |
| 2007 | Gross A. R. et al. [ | No | No | No | Yes | No | No | Yes | No | NA | No | No | 2 |
| 2007 | Hawk C. et al. [ | No | No | Yes | No | No | Yes | Yes | Yes | NA | No | No | 4 |
| 2007 | Luijsterburg P. A. J. et al. [ | No | No | No | No | No | Yes | Yes | Yes | NA | No | No | 3 |
| 2007 | Vernon H. & Humphreys B. K. [ | No | Unclear | No | No | No | Yes | Yes | Yes | NA | No | No | 3 |
| 2007 | Vernon H. et al. [ | No | No | Yes | No | Yes | Yes | Yes | Yes | NA | No | No | 5 |
| 2006 | Gemmell H. & Miller P. [ | No | No | Yes | No | No | Yes | Yes | Yes | NA | No | No | 4 |
| 2006 | Proctor M. et al. [ | Yes | Yes | Yes | Yes | Yes | Yes | Yes | Yes | NA | No | No | 8 |
| 2006 | Snelling N. J. [ | No | No | Yes | No | No | Yes | Yes | Yes | NA | No | No | 4 |
| 2005 | Brown A. et al. [ | No | Yes | Yes | No | Yes | Yes | Yes | Yes | NA | No | No | 6 |
| 2005 | Ernst E. [ | No | No | Yes | No | No | Yes | No | No | NA | NA | No | 2 |
| 2005 | Hondras M. A. et al. [ | No | Yes | Yes | Yes | Yes | Yes | Yes | Yes | NA | No | No | 7 |
| 2005 | Lisi A. J. et al. [ | No | No | Yes | No | No | Yes | Yes | Yes | NA | No | No | 4 |
| 2005 | Rubinstein S. M. et al. [ | No | Yes | Yes | No | No | Yes | No | No | NA | No | No | 3 |
| 2004 | Brønfort G. et al. [ | Yes | Yes | Yes | No | Yes | Yes | Yes | Yes | NA | No | No | 7 |
| 2004 | Ernst E. [ | No | No | Yes | No | No | Yes | No | No | NA | No | No | 2 |
| 2004 | Lenssinck M.-L. B. et al. [ | No | Yes | Yes | No | Yes | Yes | Yes | Yes | NA | No | No | 6 |
| 2004 | Oduneye F. [ | No | No | No | No | No | Yes | No | No | NA | No | No | 1 |
| 2004 | Oliphant D. [ | No | No | Yes | No | No | Yes | Yes | No | No | No | No | 3 |
| 2003 | Ernst E. [ | No | No | Yes | No | No | Yes | No | No | NA | No | No | 2 |
| 2002 | Ernst E. [ | No | No | Yes | No | No | No | No | No | NA | No | No | 1 |
| 2002 | Ernst E. [ | No | No | Yes | No | No | Yes | No | No | NA | NA | No | 2 |
| 2002 | Gerritsen A. A. M. et al. [ | No | Yes | Yes | No | No | Yes | Yes | Yes | NA | No | No | 5 |
| 2002 | Gross A. R. et al. [ | No | Yes | Yes | No | No | Yes | Yes | Yes | No | No | No | 5 |
| 2002 | Gross A. R. et al. [ | No | Yes | No | No | No | Yes | Yes | Yes | NA | No | No | 4 |
| 2002 | Stevinson C. & Ernst E. [ | No | No | Yes | No | No | Yes | No | No | No | No | No | 2 |
| 2001 | Bronfort G. et al. [ | No | No | No | No | Yes | Yes | Yes | Yes | NA | No | No | 4 |
| 2001 | Ernst E. [ | No | No | No | No | No | Yes | No | No | NA | No | No | 1 |
| 2001 | Ernst E. & Harkness E. [ | No | No | Yes | No | No | Yes | Yes | Yes | NA | No | No | 4 |
| 2000 | Ernst E. [ | No | No | No | No | No | Yes | No | No | NA | No | No | 1 |
| 2000 | Magee D. J. et al. [ | No | Unclear | Yes | No | No | Yes | Yes | Yes | NA | No | No | 4 |
| 1999 | Fabio R. P. D. [ | No | No | Yes | No | Yes | Yes | No | No | No | No | No | 3 |
| 1999 | Haldeman S. M. et al. [ | No | No | Yes | No | No | Yes | No | No | NA | No | No | 2 |
| 1999 | Vernon H. et al. [ | No | No | Yes | No | No | Yes | Yes | Yes | NA | No | No | 4 |
| 1996 | Aker P. D. et al. [ | No | Unclear | Unclear | Yes | No | No | Yes | Yes | NA | No | No | 3 |
| 1996 | Assendelft W. J. J. et al. [ | No | No | Unclear | Unclear | No | No | No | No | No | No | No | 0 |
| 1996 | Hurwitz E. L. et al. [ | No | No | No | No | No | No | Yes | Yes | No | No | No | 2 |
| 1995 | Dabbs V. & Lauretti W. J. [ | No | No | No | No | No | Yes | No | No | No | No | No | 1 |
| 1992 | Shekelle P. G. et al. [ | No | No | Yes | Yes | No | Yes | Yes | Yes | NA | No | No | 5 |
| Total number of ‘yes’ for each item | 25 | 47 | 92 | 33 | 35 | 105 | 89 | 78 | 6 | 1 | 10 |
AMSTAR A Measurement Tool to Assess Systematic Reviews, NA not applicable
aThe total score is the number of ‘yes’ for each review. It was calculated giving one point for each ‘yes’ given for the 11 items. 1. Was an 'a priori' design provided? 2. Was there duplicate study selection and data extraction? 3. Was a comprehensive literature search performed? 4. Was the status of publication (i.e. grey literature) used as an inclusion criterion? 5. Was a list of studies (included and excluded) provided? 6. Were the characteristics of the included studies provided? 7. Was the scientific quality of the included studies assessed and documented? 8. Was the scientific quality of the included studies used appropriately in formulating conclusions? 9. Were the methods used to combine the findings of studies for AEs appropriate? 10. Was the likelihood of publication bias assessed for AEs? 11. Was the conflict of interest included?
Estimates for the incidence of serious adverse events following spinal manipulative therapy
| Year | Author | Estimates |
|---|---|---|
| 2014 | Todd A. J. et al. [ | From a SR: 1 SAE in 250 million pediatric visits. |
| 2010 | Carnes D. et al. [ | From a pCohort: 14 cases of ‘unbearably severe side effects’ in 4712 treatments (0.13%). Upper risk rate for ‘serious adverse events’ of approximately 0.01% (3/28,109 consultations). |
| 2009 | Gouveia L. O. et al. [ | Their own synthesis ( |
| 2008 | Miley M. L. et al. [ | From a CC ( |
| 2007 | Chou R. & Huffman L. H. [ | From SRs: <1 SAE per 1 million patient visits. |
| 2006 | Snelling N. J. [ | From a SR: 1 additional disc herniation or CES in 3.7 million manipulations (in pts, with lumbar disc herniation). |
| 2004 | Oliphant D. [ | From their own estimation: <1 worsening LDH or CES in 3,72 million manipulations (in pts. with lumbar disc herniation), 1 worsening lumbar disc herniation or CES in 1,78 million manipulations (including manipulations under anesthesia; in pts. with lumbar disc herniation). |
| 2002 | Gross A. R. et al. [ | From SRs: 1 serious complication in 20,000 to 5 serious complications in 10,000,000 cervical spine manipulations (rated as low accuracy and level V evidence), 1 stroke from cervical manipulation in 100,000 (0.001%). |
| 2002 | Stevinson C. & Ernst E. [ | Their own summarisation: ‘Estimates of the incidence of serious complications range from 1 per 2 million manipulations to 1 per 400,000’. |
| 1996 | Assendelft W. J. J. et al. [ | Their own conclusion ( |
| 1996 | Hurwitz E. L. et al. [ | From their own estimation: 5–10 VBA or other complications (spinal cord compression, vertebral fracture, tracheal rupture, diaphragm paralysis, internal carotid hematoma, cardiac arrest) in 10,000,000 manipulations, 3–6 major impairment (paralysis, neurologic deficit, other permanent functional impairment) in 10,000,000 manipulations, <3 deaths in 10,000,000 manipulations. |
| 1995 | Dabbs V. & Lauretti W. J. [ | Their own summarisation: 0.5–2 strokes in one million cervical manipulations performed, 1 serious vascular complication in 100.000 patients who undergo a course of treatment (10–15 sessions of cervical manipulation over the course of a year) with cervical manipulation, or 0.001%, 1 death in 400.000 pts. treated, or an ‘overall death rate of 0.0025% per course of treatment for patients with neck pain who are treated with cervical manipulation.’ |
| 1992 | Shekelle P. G. et al.[ | Their own estimation: <1 case of CES in 100 million lumbar spinal manipulations. |
CC case-control study, CES cauda equina syndrome, CMT cervical manipulative therapy, CVA cerebrovascular accident, LDH lumbar disc herniation, NSAID non-steroidal anti-inflammatory drug, pCohort prospective cohort study, RCT randomized controlled trial, SAE serious adverse event, SMT spinal manipulative therapy, SR systematic review, VAD vertebral artery dissection, VBA vertebrobasilar accident
Estimates of the incidences of serious adverse events (some scaled for comparability)
| Death | |
| 1 in >3330.000–3,730,000 manipulations | |
| Stroke | |
| 1 in 20,000–2,000,000 manipulations | |
| Vertebrobasilar accident (VBA) | |
| 1 in 228,050–1,000,000 manipulations | |
| Cerebrovascular accident (CVA) | |
| 1 in 228,050– 3,850,000 manipulations | |
| Lumbar disc herniation (LDH) | |
| 1 in 8,369,129 manipulationsa | |
| Cauda equina syndrome (CES) | |
| 1 CES in >1,000,000–128,000,000 manipulations | |
| CES or LDH | |
| 1 in >1,000,000–3,720,000 manipulations | |
| ‘Serious adverse events’ | |
| 1 in 1,000,000–250,000,000 manipulations | |
| ‘Serious complication’ | |
| 1 in 20,000–2,000,000 manipulations |
aOnly one estimate was available
The risk ratio of having the opinion that spinal manipulative therapy is safe or harmful, respectively, if a ‘yes’ was obtained in the individual AMSTAR items (118 reviews)
| Risk ratio (RR) | ||||||
|---|---|---|---|---|---|---|
| RR (95% CI) for communicating that SMT is safe |
| RR (95% CI) for communicating that SMT is harmful |
| |||
| AMSTAR #1 | 1.4 | (1.0 to 2.1) | 0.109 | Not estimableb | – | |
| AMSTAR #2 | 1.4 | (1.0 to 2.1) | 0.091 | 0.2 | (0.1 to 1.0) | 0.025 |
| AMSTAR #3 | 1.0 | (0.6 to 1.6) | 0.964 | 1.8 | (0.4 to 7.6) | 0.386 |
| AMSTAR #4 | 1.2 | (0.8 to 1.8) | 0.436 | 0.4 | (0.1 to 1.7) | 0.178 |
| AMSTAR #5 | 1.8 | (1.2 to 2.5) | 0.005 | 0.2 | (0.0 to 1.2) | 0.038 |
| AMSTAR #6 | 1.5 | (0.7 to 3.6) | 0.252 | 1.7 | (0.2 to 12.1) | 0.566 |
| AMSTAR #7 | 3.2 | (1.4 to 7.2) | <0.001 | 0.1 | (0.0 to 0.2) | <0.001 |
| AMSTAR #8 | 1.8 | (1.1 to 3.0) | 0.014 | 0.1 | (0.0 to 0.3) | <0.001 |
| AMSTAR #9 | 2.2 | (0.8 to 5.8) | 0.152 | 0.5 | (0.1 to 3.9) | 0.528 |
| AMSTAR #10 | 2.0 | (1.6 to 2.4) | 0.331 | Not estimablea | – | |
| AMSTAR #11 | 1.6 | (1.0 to 2.5) | 0.109 | Not estimableb | – | |
For descriptions of each AMSTAR item, see footnote for Table 4
AMSTAR A Measurement Tool to Assess Systematic Reviews, CI confidence interval, RR risk ratio, SMT spinal manipulative therapy
aNo SRs had a ‘yes’ for this item
bNo SRs had a ‘yes’ for this item and communicated ‘safe’
Assessments of the likelihood of the causal relationship between spinal manipulative therapy and serious adverse events in reviews based on case reports and case series
| Rating of causal relationship | Ernst 2007 [ | Ernst 2005 [ | Ernst 2004 [ | Ernst 2003 [ | Stevinson 2002 [ |
|---|---|---|---|---|---|
| ‘Certain’, | 8 (21.6%) | 6 (42.9%) | 12 (30%) | 0 (0%) | 5 (22.7%) |
| ‘Likely’, | 18 (48.6%) | 6 (42.9%) | 16 (40%) | 0 (0%) | 14 (63.6%) |
| ‘Possible’, | 8 (21.6%) | 2 (14.3%) | 9 (22.5%) | 2 (100%) | 0 (0%) |
| ‘Not assessable’ or ‘???’, | 3 (8.2%) | 0 (0%) | 3 (7.5%) | 0 (0%) | 3 (13.6%) |
| Total, | 37 (100%) | 14 (100%) | 40 (100%) | 2 (100%) | 22 (100%) |