| Literature DB >> 34511251 |
Juan R Rey1, José Luis Merino Llorens2, Ángel Manuel Iniesta Manjavacas2, Sandra Ofelia Rosillo Rodríguez2, Sergio Castrejón-Castrejón2, Emilio Arbas-Redondo2, Isabel Dolores Poveda-Pinedo2, Daniel Tebar-Márquez2, Andrea Severo-Sánchez2, Borja Rivero-Santana2, Víctor Juárez-Olmos2, Marcel Martínez-Cossiani2, Antonio Buño-Soto3, Luis Gonzalez-Valle4, Alicia Herrero-Ambrosio4, Esteban López-de-Sá2, Juan Caro-Codón2.
Abstract
AIMS ANDEntities:
Keywords: Adverse effects; COVID-19; Efectos adversos; Estatinas; Morbidity; Morbilidad; Mortalidad; Mortality; Retirada medicación; Statins; Treatment withdrawal
Mesh:
Substances:
Year: 2021 PMID: 34511251 PMCID: PMC8302844 DOI: 10.1016/j.medcli.2021.07.003
Source DB: PubMed Journal: Med Clin (Barc) ISSN: 0025-7753 Impact factor: 3.200
Figura 1Flujo de pacientes durante el periodo del estudio.
Características basales, tratamiento cardiovascular, constantes vitales, datos analíticos y resultados clínicos de los pacientes con y sin tratamiento con estatinas previo al ingreso hospitalario por COVID-19
| Variable | Todos los pacientes (n = 2.191) | Sin tratamiento crónico con estatinas (n = 1.364) | Con tratamiento crónico con estatinas (n = 827) | Valor p |
|---|---|---|---|---|
| Características basales y comorbilidades | ||||
| Edad (años) | 68,0 ± 17,8 | 64,1 ± 19,4 | 74,4 ± 12,4 | < 0,001 |
| Varones (%) | 1.246 (56,9) | 734 (54,2) | 507 (61,3) | < 0,001 |
| Hipertensión (%) | 1.150 (52,5) | 567 (41,6) | 583 (70,5) | < 0,001 |
| Diabetes (%) | 486 (22,2) | 184 (13,5) | 302 (33,5) | < 0,001 |
| Dislipemia (%) | 942 (43,0) | 183 (13,4) | 759 (91,8) | < 0,001 |
| Tabaquismo (%) | 239 (10,9) | 120 (8,8) | 119 (14,4) | < 0,001 |
| Obesidad (%) | 347 (15,8) | 197 (14,4) | 150 (18,1) | 0,022 |
| Enfermedad arterial periférica (%) | 181 (8,3) | 35 (2,6) | 146 (17,7) | < 0,001 |
| Ictus isquémico (%) | 171 (7,8) | 66 (4,8) | 105 (12,7) | < 0,001 |
| Enfermedad coronaria (%) | 183 (8,4) | 26 (1,9) | 157 (19,0) | < 0,001 |
| Fibrilación/flutter auricular (%) | 250 (11,4) | 112 (8,2) | 138 (16,7) | < 0,001 |
| EPOC (%) | 217 (9,9) | 104 (7,6) | 113 (13,7) | < 0,001 |
| Enfermedad renal crónica | 166 (7,6) | 70 (5,1) | 96 (11,6) | < 0,001 |
| Cáncer (%) | 255 (11,6) | 140 (10,3) | 115 (13,9) | 0,010 |
| Tratamiento cardiovascular previo al ingreso hospitalario | ||||
| Anticoagulación (%) | 283 (12,9) | 126 (9,2) | 157 (19,0) | < 0,001 |
| Antiagregantes (%) | 392 (17,9) | 123 (9,0) | 269 (32,5) | < 0,001 |
| IECA o ARA II (%) | 865 (39,5) | 385 (28,2) | 480 (58,0) | < 0,001 |
| Antialdosterónico (%) | 87 (4,0) | 31 (2,3) | 56 (6,8) | < 0,001 |
| Sacubitrilo/valsartán (%) | 12 (0,6) | 1 (0,1) | 11 (1,3) | < 0,001 |
| Beta-bloqueante (%) | 355 (16,2) | 129 (9,5) | 226 (27,3) | < 0,001 |
| Diurético (%) | 569 (26,0) | 263 (19,3) | 306 (37,0) | < 0,001 |
| iSGLT-2 (%) | 34 (1,6) | 8 (0,6) | 26 (3,4) | < 0,001 |
| Digoxina (%) | 21 (1,0) | 10 (0,7) | 11 (1,3) | 0,164 |
| Primera toma de constantes vitales | ||||
| PAS (mmHg) | 129,1 ± 21,7 | 128,4 ± 21,2 | 130,1 ± 22,3 | 0,091 |
| Frecuencia cardíaca (lpm) | 92,7 ± 19,6 | 94,8 ± 20,3 | 89,4 ± 18,0 | < 0,001 |
| Primera SpO2 (%) | 91,2 ± 6,5 | 91,8 ± 6,0 | 90,2 ± 7,1 | < 0,001 |
| Soporte de O2 en el momento de la primera saturación (%) | 265 (12,1%) | 146 (10,7%) | 119 (14,4%) | 0,012 |
| Primera radiografía torácica | ||||
| Sin neumonía (%) | 298 (13,8) | 176 (12,9) | 122 (14,8) | 0,506 |
| Datos analíticos | ||||
| Mediana TFG (mL/min/1.73 m2) | 74,2 ± 21,6 | 78,1 ± 19,2 | 68,0 ± 23,7 | < 0,001 |
| Mediana de hemoglobina (g/dL) | 13,3 ± 1,8 | 13,5 ± 1,8 | 13,1 ± 1,9 | < 0,001 |
| Valor máximo de ferritina (ng/dL) | 729 (338-1.427) | 707 (313-1421) | 762 (372-1453) | 0,010 |
| Valor máximo de Dímero D (ng/mL) | 1.170 (600-3.875) | 1.062 (553-3.330) | 1.560 (746-4.407) | < 0,001 |
| Valor máximo de Troponina (ng/L) | 8.0 (2.8-34.9) | 6.2 (2.5-39.7) | 12.6 (5.2-48.3) | < 0,001 |
| Valor máximo de NT-proBNP (pg/mL) | 1149 (287-4.831) | 874 (178-3651) | 1.722 (440-6254) | < 0,001 |
| Valor máximo de lactato (mmol/L) | 2,45 ± 1,16 | 2,54 ± 1,24 | 2,36 ± 1,06 | 0,239 |
| Valor máximo de AST (UI/l) | 50 (33-83) | 47 (29-74) | 60 (39-93) | 0,023 |
| Valor máximo de ALT (UI/L) | 44 (25-87) | 45 (25-91) | 42 (24-78) | 0,276 |
| Valor máximo de LDH (UI/L) | 372 (299-486) | 365 (294-475) | 383 (308-505) | 0,004 |
| Valor máximo de CPK (UI/L) | 113 (66-230) | 90 (50-186) | 122 (77-251) | < 0,001 |
| Valor más bajo de actividad de protrombina (%) | 79,4 ± 24,5 | 81,5 ± 23,8 | 75,9 ± 25,3 | < 0,001 |
| Valor máximo de fibrinógeno (mg/dL) | 862,5 ± 264,1 | 841,9 ± 269,6 | 896,3 ± 251,4 | < 0,001 |
| Valor máximo de PCR (mg/L) | 124,6 (58,0-214,4) | 117,1 (51,6-207,8) | 140,2 (69,7-223,9) | < 0,001 |
| Valor máximo de IL-6 (pg/mL) | 58,1 (17,9-373,0) | 50,7 (18,1-330,0) | 72,7 (17,6-373,0) | 0,040 |
| Tratamiento específico para COVID-19 | ||||
| Hidroxicloroquina (%) | 1.997 (91,2) | 1.236 (90,6) | 761 (92,0) | 0,262 |
| Lopinavir/ritonavir (%) | 307 (14,0) | 193 (14,2) | 114 (13,8) | 0,812 |
| Azitromicina (%) | 1.252 (57,1) | 783 (57,4) | 469 (56,7) | 0,750 |
| Tocilizumab (%) | 223 (10,2) | 133 (9,8) | 90 (10,9) | 0,396 |
| Glucocorticoides (%) | 435 (19,9) | 240 (17,6) | 195 (23,6) | < 0,001 |
| Resultados clínicos | ||||
| Insuficiencia cardíaca aguda (%) | 76 (3,5) | 34 (2,5) | 42 (5,1) | < 0,001 |
| Embolia pulmonar (%) | 73 (3,3) | 45 (3,3) | 28 (3,4) | 0,913 |
| Evento trombótico | 112 (5,1) | 63 (4,6) | 49 (5,9) | 0,178 |
| Cualquier sangrado (%) | 86 (3,9) | 49 (3,6) | 37 (4,5) | 0,294 |
| Hemorragia mayor | 22 (1,0) | 10 (0,7) | 12 (1,5) | 0,102 |
| Fibrilación/ | 83 (3,8) | 31 (2,3) | 52 (6,3) | < 0,001 |
| Arritmias ventriculares durante el ingreso (%) | 11 (0,5) | 7 (0,5) | 4 (0,5) | 1.000 |
| Ingreso en cuidados críticos (%) | 177 (8,1) | 93 (6,8) | 84 (10,2) | 0,004 |
| Ventilación mecánica (%) | 169 (7,7) | 86 (6,4) | 83 (10,2) | < 0,001 |
| Muerte (%) | 597 (27,3) | 303 (22,2) | 294 (35,5) | < 0,001 |
EPOC: enfermedad pulmonar obstructiva crónica; IECA: inhibidor de la enzima convertidora de angiotensina, ARA II: antagonista de los receptores de angiotensina II; iSGLT2: inhibidores del cotransportador de sodio-glucosa tipo 2; PAS: presión arterial sistólica; SpO2: saturación de oxígeno; O2: oxígeno; TFG: tasa de filtrado glomerular; NT-proBNP: fracción aminoterminal del propéptido natriurético cerebral; AST: aspartato aminotransferasa; ALT: alanina aminotransferasa; CPK: creatincinasa; PCR: proteína C reactiva; IL-6 interleucina 6.
La enfermedad renal crónica se definió como una TFG < 60 mL/min/1,73 m2 durante tres meses o más.
Evento trombótico se definió como la incidencia de ictus, síndrome coronario agudo, isquemia arterial aguda en MMII, trombosis venosa profunda y tromboembolismo pulmonar.
Indica la hemorragia mayor según la clasificación TIMI.
Los valores expresan n (%) para las variables cualitativas o media ± desviación estándar o mediana (rango intercuartílico) para las variables continuas en función de las características de la distribución.
Características basales, tratamiento cardiovascular, constantes vitales, datos analíticos y resultados clínicos de los pacientes de acuerdo con el tratamiento hospitalario por COVID-19 con y sin estatinas
| Variable | Todos los pacientes (n = 2.191) | Sin estatinas durante la hospitalización (n = 1820) | Tratamiento hospitalario con estatinas (n = 371) | Valor p |
|---|---|---|---|---|
| Características basales y comorbilidades | ||||
| Edad (años) | 68,0 ± 17,8 | 66,9 ± 18,5 | 73,6 ± 11,9 | < 0,001 |
| Varones (%) | 1.246 (56,9) | 1.016 (55,8) | 230 (62,0) | 0,029 |
| Hipertensión (%) | 150 (52,5) | 892 (49,0) | 258 (69,5) | < 0,001 |
| Diabetes (%) | 486 (22,2) | 360 (19,8) | 26 (34,0) | < 0,001 |
| Dislipemia (%) | 942 (43,0) | 620 (34,1) | 322 (86,8) | < 0,001 |
| Tabaquismo (%) | 239 (0,9) | 184 (10,1) | 55 (14,8) | 0,008 |
| Obesidad (%) | 347 (15,8) | 275 (15,1) | 72 (19,4) | 0,039 |
| Enfermedad arterial periférica (%) | 181 (8,3) | 114 (6,3) | 67 (18,1) | < 0,001 |
| Ictus isquémico (%) | 171 (7,8) | 131 (7,2) | 40 (10,8) | 0,017 |
| Enfermedad coronaria (%) | 183 (8,4) | 105 (5,8) | 78 (21,0) | < 0,001 |
| Fibrilación/ | 250 (11,4) | 184 (10,1) | 66 (17,8) | < 0,001 |
| EPOC (%) | 217 (9,9) | 168 (9,2) | 49 (13,2) | 0,019 |
| Enfermedad renal crónica | 166 (7,6) | 127 (7,0) | 39 (10,5) | 0,019 |
| Cáncer (%) | 255 (11,6) | 212 (11,7) | 43 (11,6) | 0,975 |
| Tratamiento cardiovascular previo al ingreso hospitalario | ||||
| Anticoagulación (%) | 283 (12,9) | 202 (11,1) | 81 (21,8) | < 0,001 |
| Antiagregantes (%) | 392 (17,9) | 277 (15,2) | 115 (31,0) | < 0,001 |
| IECA o ARA II (%) | 865 (39,5) | 653 (35,9) | 212 (57,1) | < 0,001 |
| Antialdosterónico (%) | 87 (4,0) | 60 (3,3) | 27 (7,3) | < 0,001 |
| Sacubitrilo/valsartán (%) | 12 (0,6) | 6 (0,3) | 6 (1,6) | 0,008 |
| Beta-bloqueante (%) | 355 (16,2) | 245 (13,5) | 110 (29,7) | < 0,001 |
| Diurético (%) | 569 (26,0) | 420 (23,1) | 149 (40,2) | < 0,001 |
| iSGLT-2 (%) | 34 (1,6) | 22 (1,2) | 12 (3,2) | 0,004 |
| Digoxina (%) | 21 (1,0) | 15 (0,8) | 6 (1,6) | 0,153 |
| Estatinas (%) | 769 (35,1) | 456 (25,1) | 313 (84,4) | < 0,001 |
| Primera toma de constantes vitales | ||||
| PAS (mmHg) | 129,1 ± 21,7 | 128,8 ± 21,6 | 130,1 ± 22,1 | 0,327 |
| Frecuencia cardíaca (lpm) | 92,7 ± 19,6 | 93,5 ± 19,7 | 89,1 ± 18,5 | < 0,001 |
| Primera SpO2 (%) | 91,2 ± 6,5 | 91,4 ± 6,3 | 90,5 ± 7,4 | 0,019 |
| Soporte de O2 en el momento de la primera saturación (%) | 265 (12,1) | 204 (11,2) | 61 (16,4) | 0,007 |
| Primera radiografía torácica | ||||
| Sin neumonía (%) | 298 (13,8) | 240 (13,4) | 58 (15,8) | 0,108 |
| Datos analíticos | ||||
| Mediana TFG (mL/min/1,73 m2) | 74,2 ± 21,6 | 75,3 ± 21,2 | 69,4 ± 22,9 | < 0,001 |
| Mediana de hemoglobina (g/dL) | 13,3 ± 1,8 | 13,4 ± 1,8 | 12,9 ± 1,9 | < 0,001 |
| Valor máximo de ferritina (ng/dL) | 729 (338-1427) | 675 (310-1368) | 971 (508-1573) | 0,027 |
| Valor máximo de dímero D (ng/mL) | 1.170 (600-3875) | 1.084 (571-3337) | 1.912 (809-10400) | 0,011 |
| Valor máximo de Troponina (ng/L) | 8,0 (2,8-34,9) | 6,5 (2,5-24,3) | 20,4 (5,9-91,6) | 0,003 |
| Valor máximo de NT-proBNP (pg/mL) | 1.149 (287-4831) | 1.016 (249-4243) | 1.762 (499-7917) | 0,002 |
| Valor máximo de lactato (mmol/L) | 2,45 ± 1,16 | 2,54 ± 1,22 | 2,20 ± 0,9 | 0,066 |
| Valor máximo de AST (UI/L) | 50 (33-83) | 49 (32-81) | 54.4 (38-95) | < 0,001 |
| Valor máximo de ALT (UI/L) | 44 (25-87) | 40 (22-81) | 49 (31-93) | < 0,001 |
| Valor máximo de LDH (UI/L) | 372 (299-486) | 363 (294-475) | 407 (332-528) | < 0,001 |
| Valor máximo de CPK (UI/L) | 113 (66-230) | 110 (65-215) | 132 (69-342) | < 0,001 |
| Valor más bajo de actividad de protrombina (%) | 79,4 ± 24,5 | 80,5 ± 24,1 | 74,1 ± 6,1 | < 0,001 |
| Valor máximo de fibrinógeno (mg/dL) | 862,5 ± 264,1 | 852,4 ± 265,6 | 911,2 ± 251,3 | < 0,001 |
| Valor máximo de PCR (mg/L) | 124,6 (58,0-214,4) | 120,0 (54,2-209,1) | 149,3 (70,2-240,1) | < 0,001 |
| Valor máximo de IL-6 (pg/mL) | 58,1 (17,9-373,0) | 54,6 (17,7-326,0) | 69,9 (18,6-426,5) | 0,003 |
| Tratamiento específico para COVID-19 | ||||
| Hidroxicloroquina (%) | 1.997 (91,2) | 1.641 (90,2) | 356 (96,0) | < 0,001 |
| Lopinavir/ritonavir (%) | 307 (14,0) | 267 (14,7) | 40 (10,8) | 0,049 |
| Azitromicina (%) | 1.252 (57,1) | 1.021 (56,1) | 231 (62,3) | 0,029 |
| Tocilizumab (%) | 223 (10,2) | 174 (9,6) | 49 (13,2) | 0,034 |
| Glucocorticoides (%) | 435 (19,9) | 334 (18,4) | 101 (27,2) | < 0,001 |
| Resultados clínicos | ||||
| Insuficiencia cardíaca aguda (%) | 76 (3,5) | 62 (3,4) | 14 (3,8) | 0,725 |
| Embolia pulmonar (%) | 73 (3,3) | 52 (2,9) | 21 (5,7) | 0,006 |
| Evento trombótico | 112 (5,1) | 78 (4,3) | 34 (9,2) | < 0,001 |
| Cualquier sangrado (%) | 86 (3,9) | 62 (3,4) | 24 (6,5) | 0,004 |
| Hemorragia mayor | 22 (1,0) | 11 (0,6) | 11 (3,0) | < 0,001 |
| Fibrilación/ | 83 (3,8) | 57 (3,1) | 26 (7,0) | < 0,001 |
| Arritmias ventriculares durante el ingreso (%) | 11 (0,5) | 9 (0,5) | 2 (0,5) | 0,500 |
| Ingreso en cuidados críticos (%) | 177 (8,1) | 122 (6,7) | 55 (14,8) | < 0,001 |
| Ventilación mecánica (%) | 169 (7,7) | 115 (6,3) | 54 (14,6) | < 0,001 |
| Muerte (%) | 597 (27,3) | 470 (25,8) | 127 (34,2) | 0,001 |
EPOC: enfermedad pulmonar obstructiva crónica; IECA: inhibidor de la enzima convertidora de angiotensina, ARA II: antagonista de los receptores de angiotensina II; iSGLT2: inhibidores del cotransportador de sodio-glucosa tipo 2; PAS: presión arterial sistólica; SpO2: saturación de oxígeno; O2: oxígeno; TFG: tasa de filtrado glomerular; NT-proBNP: fracción aminoterminal del propéptido natriurético cerebral; AST: aspartato aminotransferasa; ALT: alanina aminotransferasa; CPK: creatincinasa; PCR: proteína C reactiva; IL-6 interleucina 6.
La enfermedad renal crónica se definió como una TFG < 60 mL/min/1,73 m2 durante tres meses o más.
Evento trombótico se definió como la incidencia de ictus, síndrome coronario agudo, isquemia arterial aguda en MMII, trombosis venosa profunda y tromboembolismo pulmonar.
Indica la hemorragia mayor según la clasificación TIMI.
Los valores expresan n (%) para las variables cualitativas o media ± desviación estándar o mediana (rango intercuartílico) para las variables continuas en función de las características de la distribución.
Características basales, tratamiento cardiovascular, constantes vitales, datos analíticos y resultados clínicos de los pacientes de acuerdo a la retirada o no de las estatinas durante el ingreso hospitalario por COVID-19
| Variable | Todos los pacientes con tratamiento crónico con estatinas | Retirada hospitalaria de estatinas (n = 456) | Mantenimiento de estatinas en el ingreso (n = 371) | p |
|---|---|---|---|---|
| Edad (años) | 74,4 ± 12,4 | 75,1 ± 12,7 | 73,6 ± 11,9 | 0,081 |
| Varones (%) | 507 (61,3) | 277 (60,8) | 230 (62,0) | 0,714 |
| Hipertensión (%) | 583 (70,5) | 325 (71,3) | 258 (69,5) | 0,560 |
| Diabetes (%) | 302 (36,5) | 176 (38,6) | 126 (34,0) | 0,119 |
| Dislipemia (%) | 759 (91,8) | 437 (95,8) | 322 (86,8) | < 0,001 |
| Tabaquismo (%) | 119 (14,4) | 64 (14,0) | 55 (14,8) | 0,748 |
| Obesidad (%) | 150 (18,1) | 78 (7,1) | 72 (19,4) | 0,393 |
| Enfermedad arterial periférica (%) | 146 (17,7) | 79 (17,3) | 67 (18,1) | 0,795 |
| Ictus isquémico (%) | 105 (12,7) | 65 (14,3) | 40 (10,8) | 0,136 |
| Enfermedad coronaria (%) | 157 (19,0) | 79 (17,3) | 78 (21,0) | 0,183 |
| Fibrilación | 138 (16,7) | 72 (15,8) | 66 (17,8) | 0,443 |
| EPOC (%) | 113 (13,7) | 64 (14,0) | 49 (13,2) | 0,730 |
| Enfermedad renal crónica | 96 (11,6) | 57 (12,5) | 39 (10,5) | 0,375 |
| Cáncer (%) | 115 (13,9) | 72 (15,8) | 43 (11,6) | 0,083 |
| Anticoagulación (%) | 157 (19,0) | 76 (16,7) | 81 (21,8) | 0,056 |
| Antiagregantes (%) | 269 (32,5) | 154 (33,8) | 115 (31,0) | 0,397 |
| IECA o ARA II (%) | 480 (58,0) | 268 (58,8) | 212 (57,1) | 0,637 |
| Antialdosterónico (%) | 56 (6,8) | 29 (6,4) | 27 (7,3) | 0,601 |
| Sacubitrilo/valsartán (%) | 11 (1,3) | 5 (1,1) | 6 (1,6) | 0,555 |
| Beta-bloqueante (%) | 226 (27,3) | 116 (25,4) | 110 (29,7) | 0,177 |
| Diurético (%) | 306 (37,0) | 157 (34,4) | 149 (40,2) | 0,090 |
| iSGLT-2 (%) | 26 (3,1) | 14 (3,1) | 12 (3,2) | 0,893 |
| Digoxina (%) | 11 (1,3) | 5 (1,1) | 6 (1,6) | 0,555 |
| PAS (mmHg) | 130,1 ± 22,3 | 130,1 ± 22,5 | 130,1 ± 22,1 | 0,995 |
| Frecuencia cardíaca (lpm) | 89,4 ± 18,0 | 89,7 ± 17,6 | 89,1 ± 18,5 | 0,681 |
| Primera SpO2 (%) | 90,2 ± 7,1 | 90,0 ± 6,9 | 90,5 ± 7,4 | 0,293 |
| Soporte de O2 en el momento de la primera saturación (%) | 119 (14,4) | 58 (12,7) | 61 (16,4) | 0,154 |
| Sin neumonía (%) | 122 (14,8) | 64 (14,0) | 58 (15,6) | |
| Mediana TFG (mL/min/1,73 m2) | 68,0 ± 23,7 | 66,8 ± 24,3 | 69,4 ± 22,9 | 0,125 |
| Mediana de hemoglobina (g/dL) | 13,1 ± 1,9 | 13,3 ± 1,8 | 12,9 ± 1,9 | < 0,001 |
| Valor máximo de ferritina (ng/dL) | 816 (391-1.482) | 699 (311-1.297) | 971 (508-1.573) | < 0,001 |
| Valor máximo de Dímero D (ng/mL) | 1.629 (761-4.989) | 1.383 (682-4.030) | 1.912 (809-10.400) | 0,003 |
| Valor máximo de Troponina (ng/L) | 14,0 (5,3-59,5) | 8,6 (4,2-30,8) | 20,4 (5,9-91,6) | < 0,001 |
| Valor máximo de NT-proBNP (pg/mL) | 1.857 (513-6.984) | 1.952 (513-6.254) | 1.762 (499-7.917) | 0,991 |
| Valor máximo de lactato (mmol/L) | 2,36 ± 1,06 | 2,54 ± 1,20 | 2,20 ± 0,91 | 0,087 |
| Valor máximo de AST (UI/L) | 52 (35-87) | 49 (31-82) | 55 (38-95) | 0,002 |
| Valor máximo de ALT (UI/L) | 43 (24-79) | 40 (23-69) | 46 (28-88) | < 0,001 |
| Valor máximo de LDH (UI/L) | 386,5 (312,0-512,0) | 370,5 (302,5-492,9) | 406,5 (332,0-528,0) | 0,002 |
| Valor máximo de CPK (UI/L) | 122 (69-277) | 116 (69-229) | 132 (69-342) | 0,035 |
| Valor más bajo de actividad de protrombina (%) | 75,9 ± 25,3 | 77,5 ± 24,6 | 74,1 ± 26,1 | 0,062 |
| Valor máximo de fibrinógeno (mg/dL) | 896,3 ± 251,4 | 883,9 ± 251,1 | 911,2 ± 251,3 | 0,124 |
| Valor máximo de PCR (mg/L) | 145,3 (71,4-228,0) | 140,4 (71,6-219,1) | 149,3 (70,2-240,1) | 0,134 |
| Valor máximo de IL-6 (pg/mL) | 75,9 (18,6-409,5) | 79,6 (18,8-404,5) | 69,9 (18,6-426,5) | 0,119 |
| Hidroxicloroquina (%) | 761 (92,0) | 405 (88,8) | 356 (96,0) | < 0,001 |
| Lopinavir/ritonavir (%) | 114 (13,8) | 74 (16,2) | 40 (10,8) | 0,024 |
| Azitromicina (%) | 469 (56,7) | 238 (52,2) | 231 (62,3) | 0,004 |
| Tocilizumab (%) | 90 (10,9) | 41 (9,0) | 49 (13,2) | 0,053 |
| Glucocorticoides (%) | 195 (23,6) | 94 (20,6) | 101 (27,2) | 0,026 |
| Insuficiencia cardíaca aguda (%) | 42 (5,1) | 28 (6,1) | 14 (3,8) | 0,123 |
| Embolia pulmonar (%) | 28 (3,4) | 7 (1,5) | 21 (5,7) | < 0,001 |
| Evento trombótico | 49 (5,9) | 15 (3,3) | 34 (9,2) | < 0,001 |
| Cualquier sangrado (%) | 37 (4,5) | 13 (2,9) | 24 (6,5) | 0,010 |
| Hemorragia mayor | 12 (1,5) | 1 (0,2) | 11 (3,0) | 0,002 |
| Fibrilación/ | 52 (6,3) | 26 (5,7) | 26 (7,0) | 0,441 |
| Arritmias ventriculares durante el ingreso (%) | 4 (0,5) | 2 (0,4) | 2 (0,5) | 1.000 |
| Ingreso en cuidados críticos (%) | 84 (10,2) | 29 (6,4) | 55 (14,8) | < 0,001 |
| Ventilación mecánica (%) | 83 (10,0) | 29 (6,4) | 50 (14,6) | < 0,001 |
| Muerte (%) | 294 (35,6) | 167 (36,6) | 127 (34,2) | 0,469 |
EPOC: enfermedad pulmonar obstructiva crónica; IECA: inhibidor de la enzima convertidora de angiotensina, ARA II: antagonista de los receptores de angiotensina II; iSGLT2: inhibidores del cotransportador de sodio-glucosa tipo 2; PAS: presión arterial sistólica; SpO2: saturación de oxígeno; O2: oxígeno; TFG: tasa de filtrado glomerular; NT-proBNP: fracción aminoterminal del propéptido natriurético cerebral; AST: aspartato aminotransferasa; ALT: alanina aminotransferasa; CPK: creatincinasa; PCR: proteína C reactiva; IL-6 interleucina 6.
La enfermedad renal crónica se definió como una TFG < 60 mL/min/1,73 m2 durante tres meses o más.
Evento trombótico se definió como la incidencia de ictus, síndrome coronario agudo, isquemia arterial aguda en MMII, trombosis venosa profunda y tromboembolismo pulmonar.
Indica la hemorragia mayor según la clasificación TIMI.
Los valores expresan n (%) para las variables cualitativas o media ± desviación estándar o mediana (rango intercuartílico) para las variables continuas en función de las características de la distribución.
Figura 2Análisis de supervivencia según la interrupción o no de estatinas durante el ingreso hospitalario por COVID-19 según el método de Kaplan-Meier en pacientes que tenían tratamiento crónico con dichos fármacos. La interrupción de las mismas no llevó asociada una mayor incidencia de mortalidad [HR 1,01 (0,78-1,30)].