| Literature DB >> 25154616 |
Didier K Ekouevi1, Boris K Tchounga, Patrick A Coffie, Joseph Tegbe, Alexandra M Anderson, Geoffrey S Gottlieb, Marco Vitoria, François Dabis, Serge P Eholie.
Abstract
BACKGROUND: Few data are available on antiretroviral therapy (ART) response among HIV-2 infected patients. We conducted a systematic review on treatment outcomes among HIV-2 infected patients on ART, focusing on the immunological and virological responses in adults.Entities:
Mesh:
Substances:
Year: 2014 PMID: 25154616 PMCID: PMC4156654 DOI: 10.1186/1471-2334-14-461
Source DB: PubMed Journal: BMC Infect Dis ISSN: 1471-2334 Impact factor: 3.090
Figure 1Flow chart of the systematic review of antiretroviral therapy (ART) response in HIV-2 infected patients.
Study characteristics of patients initiating antiretroviral therapy in 17 studies
| Study (Author, year) | Country | Sample size | Design | Population studied | Age* Median (IQR) years | % Male* | CD4 count at baseline* | Viral Load | ARV therapy* regimens |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| (HIV-1, HIV-2, dual seropositive) | Median log 10 copies* | ||||||||
| Adje-Touré, 2003 [ | Côte D’Ivoire | 18 | Cohort study | HIV-2 (n = 18) | 41 [ | 78% | 82 [52–188] | 4.5 [4.1-5.2] | 83% PI-based regimen (80% Nelfinavir) |
| Van Der Ende, 2003 [ | The Netherlands | 20 | Cohort study | HIV-2 (n = 20) | 50 | 62% | 90 [10–360] | NR >5 log10 copies (38%) | 80% on PI-based regimen |
| Mullins 2004 [ | USA | 10 | Case series | HIV-2 (n = 9) | 43 [ | 78% | 134 [93–205] | NR | 44% on PI-based regimen; 22% on PI-boosted regimen and 11% on NNRTIs |
| Matheron, 2006 [ | France | 61 | Cohort study | HIV-2 (n = 61) | NR | NR | 136 [57–244] | 36 patients | 77% PI-based regimen 23% 3NRTIs |
| Ndour, 2006 [ | Senegal | 188 | Cohort study | HIV-2 (n = 35) | 41 [29–61] | 46% | 204 [12–1029] | NR | 100% on PI-based regimen (100% on Indinavir) |
| HIV-1 (n = 153) | |||||||||
| Drylewicz, 2008 [ | France | 122 | Cohort study | HIV-1 (n = 59) | NR | 44% | 267 [163–381] | 34%, VL <2.7 | 58% on PI-based therapy 35% on LPV-r |
| HIV-2 (n = 63) | 2.9 [2.4-3.7] | ||||||||
| Ruelle, 2008 [ | Belgium Luxembourg | 22 | Cohort study | HIV-2 (n = 20) | 42 | 52% | 226 [124–359] | 4.1 [3.4-4.8] | 68% on PI-based regimen 32% on 3 NRTIs- |
| Benard, 2009 [ | France | 29 | Cohort study | HIV-2 (n = 29) | 48 [43–55] | 52% | 142 [59–259] | 3.3 [3.0-3.8] | 96% PI-based regimen (100% on LPV-r) 4% 3 NRTIs |
| Jallow, 2009 [ | Gambia | 20 | Cohort study | HIV-2 (n = 12) Dual (n = 8) | 41 [ | 35% | 145 [65–210] | 4.9 [4.6-5.2] | 100% PI-based regimen (100% on LPV/r) |
| Gottlieb, 2009 [ | Senegal | 23 | Cohort study | HIV-2 (n = 23) | 49 [31–60] | 48% | 200 [12–562] | 30% VL <1.4 2.0 [<1.4-4.3] | 96% on PI-based regimen (100% on Indinavir) |
| Harries, 2010 [ | Burkina-Faso | 4255 | Cohort study | HIV-2 (n = 91) HIV-1 (n = 4043) Dual (n = 121) | 44 [ | 39% | 208 [103–459] | Not available | 70% on PI-based regimen (27% LPV-r), 1% on 3NRTIS 29% on NNRTI-based regimen |
| Drylewicz, 2010 [ | West Africa 5 countries | 9482 (270 HIV-2) | Cohort study | HIV-2 (n = 270) HIV-1 (n = 9482) Dual (n = 321) | 43 [ | 46% | 148 [77–232] | Not available | 71% PI-based regimen (31% on boosted PI) |
| Smith 2010 [ | Senegal | 74 | Cohort study | HIV-2 (n = 74) | 46 [21–64] | 32% | 202 [2–1124] | 2.5 [1.6 – 4.3] | AZT 3TC IDV 62% AZT ATC LPV/r 12%; 3TC D4T IDV 9%; 3TC D4T LPV/Ir 5%; 3TC TDF LPV/Ir 3% 2–3 NRTI 2%; 2 NRTI 1 NNRTI 3% |
| Chiara, 2010 [ | India | 443 | Cohort study | Dual (n = 4) HIV-2 (n = 25) HIV- (n = 414) | 45 [ | 66% | 95 [73–111] | NR | 3 NRTIs (40%) PI-based regimen (60%) |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Peterson, 2011 [ | Gambia | 352 (51 HIV-2) | Cohort study | HIV-1 (n = 308) HIV-2 (n = 51) | 42 [ | 37% | 140 [50–310] | 4.9 [4.2-5.4] | 88% PI-based regimen (100% LVP-r) 5% on NNRTI-based regimen 6% on 3 NRTIs |
| Benard, 2011 [ | Europe 6 countries | 170 | Cohort study | HIV-2 (n = 170) | 46 [ | 51% | N = 134 191 [90–275] | N = 110 39% VL <2.7 4.0 [3.4-4.6] | 74% PI-based (61% on LPV-r) 26% 3NRTIs |
| Peterson, 2012 [ | NR | 5 | Case series | HIV-2 (n = 5) | 50 [41–55] | 20% | 181 [96–200] | NR | 5 patients on raltegravir |
*For HIV-2 infected patients only, NR: not reported, NA: not available.
First-line antiretroviral treatment initiated in HIV-2 infected patients in 17 studies
| Study | Study period | Dual NRTI | 3 NRTIs | PI-based regimen | Boosted PI | |||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| (Author, year) | Therapy | |||||||
| LPV | NFV | IDV | SQV | |||||
| Adje-Touré, 2003 [ | 1998-2000 | Yes (n = 6) | Yes (n = 1) | No | Yes (n = 7) | Yes (n = 4) | No | |
| Van Der Ende, 2003 [ | 1995-2001 | Yes (n = 0) | Yes (n = 2) | No | Yes (n = 1) | Yes (n = 14) | Yes (n = 3) | 80% boosted PI |
| Mullins 2004$[ | 1994-2003 | No | Yes (n = 2) | No | Yes (2 ) | Yes (n = 2) | Yes [ | Ritonavir boosted PI (n = 2; 22%) |
| Matheron, 2006 [ | NR- 2004 | No | Yes (n = 14) | No | Yes (n = 17) | No | No | Ritonavir boosted PI (n = 23) |
| Ndour, 2006 [ | 1998-2004 | No | No | No | No | Yes (n = 35) | No | No |
| Drylewicz, 2008 [ | 1996-2006 | No | NR | Yes (n = 14) | Yes (n = 10) | Yes (n = 1) | No | Ritonavir-boosted PI (n = 24) |
| Ruelle 2008 [ | NR-2006 | No | Yes (n = 6) | Yes (n = 4) | Yes (n = 3) | Yes (n = 5) | Yes (n = 1) | 4 NRTIs (n = 1) Ritonavir-boosted PI (n = 10) |
| Benard A, 2009 [ | NR | No | No | Yes (n = 29) | No | No | No | Ritonavir-boosted (n = 29; 100%) |
| Jallow, 2009 [ | 2004-2009 | No | No | Yes (n = 20) | No | No | No | Ritonavir-boosted (n = 20; 100%) |
| Gottlieb, 2009 [ | 2005-NR | No | No | No | No | Yes (n = 22) | No | No |
| Harries 2010 [ | 2002-2008 | No | Yes (n = 1) | Yes (n = 17) | Yes (n = 35) | Yes (n = 12) | No | |
| Drylewicz 2010 [ | 1997-2007 | No | Yes (n = 21) | NR | NR | NR | NR | PI = 193 Ritonavir-boosted (n = 84; 43%) |
| Smith 2010 [ | NR | No | Yes (n = 1) | Yes (n = 0) | No | Yes (n = 53) | No | Ritonavir-boosted (n = 15; 22.4%) |
| Chiara, 2010 [ | 2006-2009 | No | Yes (n = 10) | NR | NR | Yes (n = 15) | NR | Ritonavir-boosted (n = 15; 100%) |
| Peterson 2011 [ | 2004-2009 | NR | NR | Yes [ | No | No | No | Ritonavir-boosted PI (n = 45, 100%) |
| Benard, 2011 [ | 1998-2008 | No | Yes (n = 44) | Yes (n = 76) | No | Yes (n = 18) | Yes (n = 16) | Ritonavir-boosted PI (n = 126) |
| Peterson, 2012 [ | NR | Yes (n = 0) | No | Yes (n = 1) | Yes (n = 2) | Yes (n = 1) | Yes (n = 0) | One patient on raltegravir as first-line regimen |
NR: not reported, NA: not available $ Only the last treatment received was considered
Death and AIDS Progression among HIV-2 –infected patients in 17 studies
| Study | Duration on follow up on ART (months) | Crude mortality | Survival | Survival | Survival | Progression to AIDS |
|---|---|---|---|---|---|---|
| (Author, year) | Month 12 | Month 24 | Month 36 | |||
| (%) | ||||||
| Adje-Touré, 2003 [ | 11 [ | NR | NR | NR | NR | NR |
| Van Der Ende, 2003 [ | 23 [13–58] | NR | NR | NR | NR | 2/13 (15%) |
| Mullins 2004 [ | 22 [8 – 35] | NR | 100% | NR | NR | NR |
| Matheron, 2006 [ | 21 | 5/61 (15.8%) | NR | NR | NR | 3/61 (4.9%) |
| Ndour, 2006 [ | 10 [ | NR | NR | NR | NR | NR* (opportunistic infections 9/35) |
| Drylewicz, 2008 [ | NR | NR | NR | NR | NR | NR |
| Ruelle 2008 [ | NR | NR | NR | NR | NR | NR |
| Benard A, 2009 [ | 26 [ | 2/29 (6.9%) | NR | NR | NR | NR |
| Jallow, 2009 [ | NR | NR | NR | NR | NR | NR |
| Gottlieb, 2009 [ | 17 [4–55] | NR | NR | NR | NR | NR |
| Harries, 2010 [ | 23 [ | 14/91 (15.4%) | NR | NR | NR | NR |
| Drylewicz 2010 [ | 11 [ | 3/270 (1%) | NR | NR | NR | NR |
| Smith 2010 [ | 13 [0–40] | 7/74 (9.5%) | NR | NR | NR | 24 HIV-AIDS related events |
| Chiara, 2010 [ | 36 | 0/25 (0.0) | NR | NR | NR | NR |
| Peterson 2011 [ | 20 [ | 6/51 (11.8%) | 96% | 89% | 80% | NR |
| (89–100) | (76–100) | (58–100) | ||||
| Benard, 2011 [ | 20 [ | 0/170 (0%) | NR | NR | NR | Yes (n = 10) |
| During the first 12 months | 1/44 (2%) 3 NRTIs | |||||
| 9/126 (7%): PI regimen | ||||||
| Peterson K, 2012 [ | NR | NR | NR | NR | NR | NR |
*Included only the studies which reported virological responses.
NR: Not Reported, VL: viral load.
Immunological responses* among HIV-2 –infected patients in 17 studies
| Study (Author, year) | CD4 count Baseline Median [IQR] | CD4 count Month-6 Median [IQR] | CD4 count Month-12 Median [IQR] | CD4 count Month -24 Median [IQR] | Delta of CD4 count cells/mm3 | Slope of CD4 count (first period) | Slope of CD4 count (second period) | Comments |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Adje-Touré, 2003 [ | 82 [52–188] | 154 [68–275] | 163 [132–244] | NR | NR | NR | NR | NR |
| Van Der Ende, 2003 [ | 90 [10–360] | 230 [40–380] | 270 [60–410] | NR | NR | NR | NR | 13 patients (Group II) |
| Mullins 2004 [ | 134[93–205] | NR | NR | NR | NR | NR | NR | Median of CD4 count at the last visit |
| 327 [202–408] | ||||||||
| Matheron, 2006 [ | 136 [57–244] | 177 | 181 | 221 | M6: +53 (+10; +86) | NR | NR |
|
| [98–328] | [123–290] | [133–374] |
| |||||
| M12: +41 (+9; +92) | ||||||||
| M24: +62 (9; 120) |
| |||||||
| P (0.67) | ||||||||
| Ndour, 2006 [ | 204 [12–1029] | NR | NR | NR | Month-12 | NR | NR | NR |
| +200 cells/mm3 | ||||||||
| Drylewicz, 2008 [ | 267 [163–381] | NR | NR | NR | NR | <2 months 25 (7; 42) cells/μl/months | >2 months-3 (-38; +32) cells/μl/year | Slope of % of CD4 count was reported |
| Ruelle 2008 [ | 226 [124–359] | NR | NR | NR |
| PI group 106 cells/μl/year | ||
|
| Without PI-25 cells/μl/year | |||||||
| Benard A, 2009 [ | 142 [59–259] | M6: +71 [11–116] M12: +122 [61–159] M24 + 132 [110–275] | <3 months 24.3 (7.1; 41.4) cells/μl/months | >3 months +8.50 (+5.3; +11.7) cells/μl/year | ||||
| Jallow, 2009 [ | 145 [65–210] | NR | NR | NR | NR | NR | NR | NR |
| Gottlieb, 2009 [ | 200 [12–562] | NR | NR | NR | NR | NR | NR | NR |
| Harries, 2010 [ | 111 [31–171] | NR | NR | NR | NR | NR | NR | Means CD4 count M6 = 255, M12 = 270 |
| Drylewicz 2010 [ | 178 [77–232] | NR | PI 278 [248–307] NNRTIs 268 [175–293] | NR | NR | <3 months NNRTIs: -41 (-123; 40) cells/μl/year | >3 months +8.50 (+5.3; +11.7) cells/μl/year | |
| Smith 2010 [ | 202 [2–1124] | NR | NR | NR | +8 [-100; +181] cells/mm3/year | 64% CD4 increase and 37% cd4 decline in follow-up | ||
| Chiara, 2010 [ | 96 [73–111] (3NRTIs)/PI (114)/78 | 3NRTIs/PI (102)/171 | 3NRTIs/PI (91)/254 | NR | NR | NR | NR | NR |
| Peterson 2011 [ | 140 [50–310] | NR | NR | NR | M6: +120 cells M12: +115 cells M24: +285 cells M36: +280 | NR | NR | NR |
| Benard, 2011 [ | 216 [150–287] | NR |
| NR | NR |
|
| > = 200 cells/mm3 PI: +52 cells/μl/y 3NRTI: -99 cells/μl/y |
| Peterson K, 2012 [ | 181 [96–200] | NR | NR | NR | NR | NR | NR | NR |
*Included only the study who reported immunological responses.
NR: Not Reported.
Virological responses* among HIV-2 –infected patients in 17 studies
| Study | VL | VL | VL | VL | Delta of VL | Slope of VL (first period) | Slope of VL (second period) | Other response |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| (Author, year) | Threshold | Baseline | Month-12 | Month -24 | ||||
| % non detectable | N, Median [IQR] | n, Median [IQR] | n, Median [IQR] | |||||
| Adje-Touré, 2003 [ | NR | 4.5 (4.1-5.2) | 4.1 (3.2-4.9) | NR | NR | NR | NR | |
| Van Der Ende, 2003 [ | <2.7 log10 (10%) | NR | NR | NR | NR | NR | NR | At week 23, 13/18 (72%) had VL <2.7 log10 |
| Mullins 2004 | <2.0 cp log10 | NR | NR | NR | NR | NR | NR | Median viral load at the last visit 3.51 [3.27-4.43] log10 |
| Matheron, 2006 [ | NR | 3.1 (1.7-4.2) | 1.7 (1.7-2.9) | 1.7 (1.7-1.7) |
| |||
|
| ||||||||
| -0.6 (-2.5; 0) | ||||||||
| Ndour, 2006 [ | NR | NR | NR | NR | NR | NR | NR | NR |
| Drylewicz, 2008 [ | <2.7 | 2.9 | NR | NR | NR |
|
| |
| (34%) | (2.4-3.7) | -0.62 (-0.84; - 0.40) log10 cp/ml/month | 0.02 (-0.27; 0.32) | |||||
| log10 cp/ml/year | ||||||||
| Ruelle 2008 [ | 4.1 | PI based regimen 8/13 (62%) undectable Without PI 1/6 (17%) undectable | PI based regimen 5/8 (63%) undectable Without PI 1/4 (25%) undectable | |||||
| (3.4-4.8) | ||||||||
| Benard A, 2009 [ | NR | 3.3 |
| |||||
| N = 24 (33%) | [3.0-3.8] | |||||||
| Jallow, 2009 [ | <2.0 log10 | 4.9 [4.6-5.2] | NR | NR | NR | NR | NR | NR |
| Gottlieb, 2009 [ | <1.4 log10 N = 23 (30%) | 2.0 [<1.4-4.3] | NR | NR | NR | NR | NR |
|
| 9/11 (82%) had VL <1.4 | ||||||||
|
| ||||||||
| Harries, 2010 [ | NR | NR | NR | NR | NR | NR | NR | NR |
| Drylewicz 2010 [ | NR | NR | NR | NR | NR | NR | NR | NR |
| Smith 2010 [ | <1.4 log10 | 2.5 [1.6-4.3] | NR | NR | NR | NR | NR | 35% (n = 74) had detectable RNA plasma HIV-2 at their last follow-up visit. Median 100 [31–1997] copies/ml |
| Chiara, 2010 [ | NR | NR | NR | NR | NR | NR | NR | NR |
| Peterson 2011 [ | NR | 4.9 [4.2-5.4] | 81% VL <400 | 89% VL <400 | NR | NR | NR | 19% expressed viral rebound by 36 months |
| Benard, 2011 [ | <2.7 log10 | PI: 4.0 [3.4-4.6] 3NRTIs 4.0 [2.9-4.6] | PI: 2.2 3NRTIs 4.0 | NR | NR |
|
| |
| N = 110 (39%) | PI: -0.3 log10/ml/months | PI: -0.002 log10/ml/months | ||||||
| 3 NRTIs: -0.2 log10/ml/months | 3 NRTIs: - +1.6 log10/ml/months | |||||||
| Peterson K, 2012 (56) | NR | NR | NR | NR | NR | NR | NR | NR |
*Included only the studies which reported virological responses.
NR: Not Reported, VL: viral load.