| Literature DB >> 23482417 |
Abstract
Diabetes mellitus is known to have late complications including micro vascular and macro vascular disease. This review focuses on another possible area of complication regarding diabetes; bone. Diabetes may affect bone via bone structure, bone density, and biochemical markers of bone turnover. The aim of the present review is to examine in vivo from humans on biochemical markers of bone turnover in diabetics compared to non-diabetics. Furthermore, the effect of glycemic control on bone markers and the similarities and differences of type 1- and type 2-diabetics regarding bone markers will be evaluated. A systematic literature search was conducted using PubMed, Embase, Cinahl, and SveMed+ with the search terms: "Diabetes mellitus," "Diabetes mellitus type 1," "Insulin dependent diabetes mellitus," "Diabetes mellitus type 2," "Non-insulin dependent diabetes mellitus," "Bone," "Bone and Bones," "Bone diseases," "Bone turnover," "Hemoglobin A Glycosylated," and "HbA1C." After removing duplicates from this search 1,188 records were screened by title and abstract and 75 records were assessed by full text for inclusion in the review. In the end 43 records were chosen. Bone formation and resorption markers are investigated as well as bone regulating systems. T1D is found to have lower osteocalcin and CTX, while osteocalcin and tartrate-resistant acid are found to be lower in T2D, and sclerostin is increased and collagen turnover markers altered. Other bone turnover markers do not seem to be altered in T1D or T2D. A major problem is the lack of histomorphometric studies in humans linking changes in turnover markers to actual changes in bone turnover and further research is needed to strengthen this link.Entities:
Keywords: biochemical markers; bone; bone turnover; diabetes mellitus; glycemic control; markers of bone turnover
Year: 2013 PMID: 23482417 PMCID: PMC3591742 DOI: 10.3389/fendo.2013.00021
Source DB: PubMed Journal: Front Endocrinol (Lausanne) ISSN: 1664-2392 Impact factor: 5.555
Figure 1Overview of different systems regulating bone metabolism in its relationship with each other and effects on osteoblasts and osteoclasts as mentioned in the Section “Introduction” above. Figure 1 shows that the systems regulating bone metabolism are in a complex relationship to each other. Green arrows indicate a stimulating action, while blue arrows indicate a inhibiting action.
Calcitropic system markers.
| Marker | Study type | Reference | Diabetes type | * |
|---|---|---|---|---|
| s-Calcium | Cross-sectional | Dobnig et al. ( | T2D | ↑ |
| Levy et al. ( | T2D | ↑ | ||
| Rasul et al. ( | T2D women vs. men | ↑ | ||
| Pedrazzoni et al. ( | IDD men | ↑ | ||
| NIDD women | ↑ | |||
| NIDD men | ↑ | |||
| Achemlal et al. ( | T2D men | → | ||
| Gregorio et al. ( | NIDD PMC | → | ||
| NIDD GMC | → | |||
| Hampson et al. ( | T1D PM | → | ||
| T2D PM | → | |||
| Shu et al. ( | T2D PM | → | ||
| Cutrim et al. ( | T2D GMC | → | ||
| T2D PMC | → | |||
| Zhou et al. ( | T2D PM (BMI ≥25) | → | ||
| T2D PM (BMI <25) | → | |||
| Garcia-Martin et al. ( | T2D | → | ||
| Oz et al. ( | T2D | → | ||
| Rasul et al. ( | T2D men PNP | → | ||
| T2D women PNP | → | |||
| Neumann et al. ( | T1D women | → | ||
| T1D men | → | |||
| Abd El Dayem et al. ( | T1D | → | ||
| Hamed et al. ( | T1D | ↓ | ||
| Longitudinal | Hamilton et al. ( | T2D | ↑ | |
| T1D | → | |||
| Glycemic control | Campos Pastor et al. ( | T1D | ↑ | |
| Capoglu et al. ( | T2D | → | ||
| u-Calcium | Cross-sectional | Achemlal et al. ( | T2D men | → |
| Gregorio et al. ( | NIDD PMC | → | ||
| NIDD GMC | → | |||
| Oz et al. ( | T2D | → | ||
| Longitudinal | Inaba et al. ( | T2D DS | ↑ | |
| PTH | Cross-sectional | Hamed et al. ( | T1D | ↑ |
| Gennari et al. ( | T1D | ↑ | ||
| Gregorio et al. ( | NIDD PMC | ↑ | ||
| Galluzzi et al. ( | T1D | → | ||
| Neumann et al. ( | T1D women | → | ||
| Hampson et al. ( | T1D PM | → | ||
| Gennari et al. ( | T2D | → | ||
| Hampson et al. ( | T2D PM | → | ||
| Achemlal et al. ( | T2D men | → | ||
| Oz et al. ( | T2D | → | ||
| Shu et al. ( | T2D PM | → | ||
| Cutrim et al. ( | T2D GMC | → | ||
| T2D PMC | → | |||
| Zhou et al. ( | T2D PM (BMI ≥25) | → | ||
| → | ||||
| Gregorio et al. ( | NIDD GMC | → | ||
| Rasul et al. ( | T2D men vs. women | → | ||
| Rasul et al. ( | T2D men PNP | → | ||
| T2D women PNP | → | |||
| Gerdhem et al. ( | Diabetic women | → | ||
| Neumann et al. ( | T1D men | ↓ | ||
| Pedrazzoni et al. ( | IDD women | ↓ | ||
| IDD men | ↓ | |||
| NIDD women | ↓ | |||
| NIDD men | ↓ | |||
| Garcia-Martin et al. ( | T2D | ↓ | ||
| Dobnig et al. ( | T2D NH | ↓ | ||
| Reyes-Garcia et al. ( | T2D | ↓ | ||
| Okuno et al. ( | Diabetics HD | ↓ | ||
| Longitudinal | Hamilton et al. ( | T1D men | → | |
| T1D women | → | |||
| T2D men | → | |||
| T2D women | → | |||
| Inaba et al. ( | T2D DS | ↓ | ||
| Glycemic control | Campos Pastor et al. ( | T1D | ↑ | |
| Capoglu et al. ( | T2D | → | ||
| Rosato et al. ( | NIDD men | → | ||
| NIDD women | → | |||
| Gregorio et al. ( | NIDD PMC | ↓ | ||
| 25OHD | Cross-sectional | Galluzzi et al. ( | T1D | → |
| Garcia-Martin et al. ( | T2D | → | ||
| Gregorio et al. ( | NIDD GMC | → | ||
| NIDD PMC | → | |||
| Hampson et al. ( | T2D PM | → | ||
| Shu et al. ( | T2D PM | → | ||
| Cutrim et al. ( | T2D GMC | → | ||
| T2D PMC | → | |||
| Dobnig et al. ( | T2D NH | → | ||
| Reyes-Garcia et al. ( | T2D | → | ||
| Rasul et al. ( | T2D men vs. women | → | ||
| Rasul et al. ( | T2D men PNP | → | ||
| T2D women PNP | → | |||
| Gerdhem et al. ( | Diabetic women | → | ||
| Gennari et al. ( | T1D | ↓ | ||
| Hampson et al. ( | T1D PM | ↓ | ||
| Hamed et al. ( | T1D | ↓ | ||
| Gennari et al. ( | T2D | ↓ | ||
| Longitudinal | Hamilton et al. ( | T1D | → | |
| T2D | ↓ | |||
| Glycemic control | Capoglu et al. ( | T2D | → | |
| Rosato et al. ( | NIDD men | → | ||
| NIDD women | → | |||
| 1,25OHD | Cross-sectional | Gregorio et al. ( | NIDD GMC | → |
| NIDD PMC | → | |||
| Shu et al. ( | T2D PM | → | ||
| Rasul et al. ( | T2D men PNP | → | ||
| T2D women PNP | → | |||
| Rasul et al. ( | T2D men vs. women | → | ||
| Calcitonin | Cross-sectional | Pedrazzoni et al. ( | IDD women | ↑ |
| IDD men | ↑ | |||
| NIDD women | ↑ | |||
| NIDD men | ↑ | |||
| Gregorio et al. ( | NIDD GMC | → | ||
| NIDD PMC | → | |||
| Zhou et al. ( | T2D PM (BMI ≥25) | → | ||
| T2D PM (BMI <25) | → |
Glycemic control (during the longitudinal study); *, statistically significantly different; ↑, significantly higher in diabetics; ↓, significantly lower in diabetics; →, without significance; GMC, good metabolic control; PMC, poor metabolic control; PM, postmenopausal; NH, nursing home; age ≥70; HD, hemodialysis; PNP, polyneuropathy.
Other markers.
| Marker | Study type | Reference | Diabetes type | * |
|---|---|---|---|---|
| OPG | Cross-sectional | Galluzzi et al. ( | T1D | ↑ |
| Lappin et al. ( | T1D LH | ↑ | ||
| T1D HH | ↑ | |||
| Abd El Dayem et al. ( | T1D | ↓ | ||
| RANKL | Cross-sectional | Lappin et al. ( | T1D LH | → |
| T1D HH | → | |||
| Scl | Cross-sectional | Garcia-Martin et al. ( | T2D | ↑ |
| Gennari et al. ( | T2D | ↑ | ||
| Adiponectin | Cross-sectional | Kanazawa et al. ( | T2D PM vs. men | ↑ |
| Longitudinal | Miazgowski et al. ( | T2D PM | ↑ | |
| Glycemic control | Kanazawa et al. ( | T2D | → | |
| IGF-1 | Cross-sectional | Cutrim et al. ( | T2D GMC | → |
| T2D PMC | → | |||
| Hamed et al. ( | T1D | ↓ | ||
| Longitudinal | Mastrandrea et al. ( | T1D <20 | ↑ | |
| T1D ≥20 | → | |||
| Glycemic control | Rosato et al. ( | NIDD men | ↑ | |
| NIDD women | ↑ |
Glycemic control (during the longitudinal study); *, statistically significantly different; ↑, significantly higher in diabetics; ↓, significantly lower in diabetics; →, without significance; GMC, good metabolic control; PMC, poor metabolic control; PM, postmenopausal; LH, low HbA1c <8.5; HH, high HbA1c >8.5.
Bone formation markers.
| Marker | Study type | Reference | Diabetes type | * |
|---|---|---|---|---|
| AP | Cross-sectional | Cutrim et al. ( | T2D PMC | ↑ |
| Pedrazzoni et al. ( | NIDD men | ↑ | ||
| Pedrazzoni et al. ( | IDD men | ↑ | ||
| Cutrim et al. ( | T2D GMC | → | ||
| Oz et al. ( | T2D | → | ||
| Shu et al. ( | T2D PM | → | ||
| Zhou et al. ( | T2D PM (BMI ≥25) | → | ||
| Zhou et al. ( | T2D PM (BMI <25) | → | ||
| Hamed et al. ( | T1D | → | ||
| Pedrazzoni et al. ( | IDD women | → | ||
| Pedrazzoni et al. ( | NIDD women | ↓ | ||
| Longitudinal | Miazgowski and Czekalski ( | IDD | ↑ | |
| Hamilton et al. ( | T1D men | ↑ | ||
| T1D women | ↑ | |||
| T2D men | → | |||
| T2D women | → | |||
| Glycemic control | Campos Pastor et al. ( | T1D | → | |
| BAP | Cross-sectional | Kanazawa et al. ( | T2D PM vs. men | ↑ |
| Rasul et al. ( | T2D women PNP | ↑ | ||
| Gennari et al. ( | T1D | → | ||
| Garcia-Martin et al. ( | T2D | → | ||
| Shu et al. ( | T2D PM | → | ||
| Reyes-Garcia et al. ( | T2D | → | ||
| Gerdhem et al. ( | Diabetic women | → | ||
| Okuno et al. ( | Diabetic HD | → | ||
| Rasul et al. ( | T2D men vs. women | → | ||
| Gennari et al. ( | T2D | ↓ | ||
| Oz et al. ( | T2D | ↓ | ||
| Rasul et al. ( | T2D men PNP | ↓ | ||
| Longitudinal | Miazgowski et al. ( | T2D PM | → | |
| Inaba et al. ( | T2D | → | ||
| Glycemic control | Kanazawa et al. ( | T2D | ↑ | |
| Campos Pastor et al. ( | T1D | → | ||
| Capoglu et al. ( | T2D | ↓ | ||
| Kanazawa et al. ( | T2D | ↓ | ||
| OC | Cross-sectional | Aboelasrar et al. ( | T1D PrP vs. Pb | ↑ |
| Rasul et al. ( | T2D men PNP | ↑ | ||
| Gregorio et al. ( | NIDD PMC | ↑ | ||
| Gennari et al. ( | T1D | → | ||
| Pedrazzoni et al. ( | IDD women | → | ||
| Leon et al. ( | T1D | → | ||
| Gennari et al. ( | T2D | → | ||
| Garcia-Martin et al. ( | T2D | → | ||
| Gregorio et al. ( | NIDD PMC | → | ||
| Cutrim et al. ( | T2D GMC | → | ||
| Reyes-Garcia et al. ( | T2D | → | ||
| Rasul et al. ( | T2D men vs. women | → | ||
| Rasul et al. ( | T2D women PNP | → | ||
| Neumann et al. ( | T1D men | ↓ | ||
| T1D women | ↓ | |||
| Abd El Dayem et al. ( | T1D | ↓ | ||
| Aboelasrar et al. ( | T1D | ↓ | ||
| Lappin et al. ( | T1D LH | ↓ | ||
| T1D HH | ↓ | |||
| Danielson et al. ( | T1D | ↓ | ||
| Brandao et al. ( | T1D girls vs. boys | ↓ | ||
| Pedrazzoni et al. ( | IDD men | ↓ | ||
| Christensen and Svendsen ( | IDD PrM vs. PM | ↓ | ||
| NIDD PrM vs. PM | ↓ | |||
| Pedrazzoni et al. ( | NIDD women | ↓ | ||
| NIDD men | ↓ | |||
| Achemlal et al. ( | T2D men | ↓ | ||
| Oz et al. ( | T2D | ↓ | ||
| Dobnig et al. ( | T2D NH | ↓ | ||
| Shu et al. ( | T2D PM | ↓ | ||
| Cutrim et al. ( | T2D PMC | ↓ | ||
| Zhou et al. ( | T2D PM (BMI ≥25) | ↓ | ||
| T2D PM (BMI <25) | ↓ | |||
| Gregorio et al. ( | NIDD GMC | ↓ | ||
| Kanazawa et al. ( | T2D men vs. PM | ↓ | ||
| Gerdhem et al. ( | Diabetic women | ↓ | ||
| Longitudinal | Miazgowski and Czekalski ( | IDD | ↑ | |
| Hamilton et al. ( | T1D men | → | ||
| T1D women | → | |||
| T2D men | → | |||
| T2D women | → | |||
| Mastrandrea et al. ( | T1D <20 | → | ||
| Mastrandrea et al. ( | T1D ≥20 | ↓ | ||
| Glycemic control | Kanazawa et al. ( | T2D | ↑ | |
| Rosato et al. ( | NIDD men | ↑ | ||
| NIDD women | ↑ | |||
| Kanazawa et al. ( | T2D | → | ||
| Campos Pastor et al. ( | T1D | → | ||
| Capoglu et al. ( | T2D | ↓ | ||
| Gregorio et al. ( | NIDD PMC | ↓ | ||
| ucOC | Cross-sectional | Rosato et al. ( | NIDD men | ↑ |
| NIDD women | ↑ | |||
| Okuno et al. ( | Diabetic HD | ↓ | ||
| Glycemic control | Kanazawa et al. ( | T2D | → | |
| P1NP | Cross-sectional | Rasul et al. ( | T2D men PNP | ↑ |
| Rasul et al. ( | T2D men vs. women | → | ||
| Rasul et al. ( | T2D women PNP | → | ||
| Shu et al. ( | T2D PM | ↓ | ||
| PICP | Cross-sectional | Cutrim et al. ( | T2D GMC | → |
| T2D PMC | → | |||
| CICP | Cross-sectional | Hampson et al. ( | T1D PM | → |
| T2D PM | → | |||
| Oz et al. ( | T2D | → | ||
| Lappin et al. ( | T1D LH | → | ||
| T1D HH | → | |||
| Abd El Dayem et al. ( | T1D | ↓ |
Glycemic control (during the longitudinal study); *, statistically significantly different; ↑, significantly higher in diabetics; ↓, significantly lower in diabetics; →, without significance; GMC, good metabolic control; PMC, poor metabolic control; PM, postmenopausal; NH, nursing home; age ≥70; HD, hemodialysis; PNP, polyneuropathy; PrM, premenopausal; LH, low HbA1c <8.5; HH, high HbA1c >8.5; ≥20, 20 years old or more; <20, younger than 20 years; Pb, pubertal; PrP, prepubertal.
Bone resorption markers.
| Marker | Study type | Reference | Diabetes type | * |
|---|---|---|---|---|
| TRAP | Glycemic control | Campos Pastor et al. ( | T1D | ↓ |
| TRAP-5b | Cross-sectional | Okuno et al. ( | Diabetic HD | → |
| Reyes-Garcia et al. ( | T2D | ↓ | ||
| Garcia-Martin et al. ( | T2D | ↓ | ||
| CTX | Cross-sectional | Rasul et al. ( | T2D men PNP | ↑ |
| Neumann et al. ( | T1D women | → | ||
| Achemlal et al. ( | T2D men | → | ||
| Shu et al. ( | T2D PM | → | ||
| Rasul et al. ( | T2D men vs. women | → | ||
| Rasul et al. ( | T2D women PNP | → | ||
| Gennari et al. ( | T1D | ↓ | ||
| Gennari et al. ( | T2D | ↓ | ||
| Neumann et al. ( | T1D men | ↓ | ||
| Garcia-Martin et al. ( | T2D | ↓ | ||
| Oz et al. ( | T2D | ↓ | ||
| Dobnig et al. ( | T2D NH | ↓ | ||
| Reyes-Garcia et al. ( | T2D | ↓ | ||
| Gerdhem et al. ( | Diabetic women | ↓ | ||
| Brandao et al. ( | T1D girls vs. boys | ↓ | ||
| Longitudinal | Hamilton et al. ( | T2D women | ↑ | |
| T2D men | → | |||
| T1D men | → | |||
| T1D women | → | |||
| s-NTX | Cross-sectional | Shu et al. ( | T2D PM | → |
| Danielson et al. ( | T1D | → | ||
| u-NTX | Cross-sectional | Zhou et al. ( | T2D PM (BMI ≥25) | ↑ |
| T2D PM (BMI <25) | ↑ | |||
| Kanazawa et al. ( | T2D PM vs. men | ↑ | ||
| Longitudinal | Mastrandrea et al. ( | T1D <20 | → | |
| T1D ≥20 | → | |||
| Glycemic control | Kanazawa et al. ( | T2D | → | |
| Kanazawa et al. ( | T2D | → | ||
| Capoglu et al. ( | T2D | ↓ | ||
| DPD | Cross-sectional | Abd El Dayem et al. ( | T1D | ↑ |
| Hampson et al. ( | T2D PM | ↑ | ||
| Hampson et al. ( | T1D PM | → | ||
| Valerio et al. ( | T1D | → | ||
| Cutrim et al. ( | T2D GMC | → | ||
| T2D PMC | → | |||
| Oz et al. ( | T2D | → | ||
| Gerdhem et al. ( | Diabetic women | ↓ | ||
| Longitudinal | Miazgowski and Czekalski ( | IDD | → | |
| Inaba et al. ( | T2D | → | ||
| Miazgowski et al. ( | T2D PM | → | ||
| Glycemic control | Rosato et al. ( | NIDD men | → | |
| NIDD women | → | |||
| Capoglu et al. ( | T2D | ↓ | ||
| PYR | Longitudinal | Miazgowski and Czekalski ( | IDD | → |
| Inaba et al. ( | T2D | → | ||
| Rosato et al. ( | NIDD men | ↑ | ||
| NIDD women | ↑ | |||
| Crosslaps | Cross-sectional | Christensen and Svendsen ( | IDD PM vs. PrM | ↑ |
| NIDD PM vs. PrM | ↑ | |||
| HP | Cross-sectional | Gregorio et al. ( | NIDD PMC | ↑ |
| NIDD GMC | → |
Glycemic control (during the longitudinal study); *, statistically significantly different; ↑, significantly higher in diabetics; ↓, significantly lower in diabetics; →, without significance; GMC, good metabolic control; PMC, poor metabolic control; PM, postmenopausal; NH, nursing home; age ≥70; HD, hemodialysis; PNP, polyneuropathy; PrM, premenopausal; ≥20, 20 years old or more; <20, younger than 20 years.
Figure 2Overview of bone markers that are likely to differ in diabetics compared to controls. Both T1D and T2D appear to have altered bone resorption markers and bone formation markers, where bone formation markers (OC, P1NP, CICP) are lowered, while bone resorption markers (DPD, u-NTX, CTX, TRAP) are either lowered or raised. This reveals a dissociation in the bone markers among diabetics, as bone markers that do not differ are left out of the figure. ↑ Indicates raised marker, ↓ indicates lowered marker, blue circle surrounds markers that appear to be lowered, green circle surrounds markers that seem to be raised, red circle surrounds diabetics.