| Literature DB >> 35865465 |
Amir Kaywan Aftahy1, Ann-Kathrin Jörger1, Sandra Hillebrand1, Felix N Harder2, Benedikt Wiestler3, Denise Bernhardt4,5, Stephanie E Combs4,5,6, Bernhard Meyer1, Chiara Negwer1, Jens Gempt1.
Abstract
Introduction: Exposure of the posterior skull base and the cerebellopontine angle is challenging due to important neurovascular structures. The retrosigmoid approach (RSA) has become the standard method used in surgery. We report our experiences with RSAs regarding technical obstacles, complications, and approach-related outcomes. Materials andEntities:
Keywords: neurooncology; operative technique; retrosigmoid approach; skull base surgery; surgical technical improvement
Year: 2022 PMID: 35865465 PMCID: PMC9294506 DOI: 10.3389/fonc.2022.938703
Source DB: PubMed Journal: Front Oncol ISSN: 2234-943X Impact factor: 5.738
Figure 1C-shaped incision used in the RSA. After craniotomy and retraction of the cerebellum, the tumor becomes visible within the cerebellopontine angle. The anterior edge of craniotomy is placed immediately behind the sigmoid sinus and just inferior to the lower margin of the transverse sinus.
Demographics, clinical presentation, and tumor histopathology.
| epidermoid cyst (N=15) | hemangioblastoma (N=9) | meningioma (N=157) | metastasis (N=49) | non-vestibular schwannomas (N=14) | others (N=25) | vestibular schwannoma (N=180) | total (N=449) | ||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
| mean | 50.2 | 49.33 | 60.27 | 62.67 | 56.43 | 51.44 | 54.5 | 57.07 | ||||||||
| SD | 11.827 | 19.281 | 14.081 | 13.375 | 18.308 | 18.597 | 15.137 | 15.273 | |||||||||
| minimum | 28 | 27 | 21 | 27 | 23 | 22 | 20 | 20 | |||||||||
| median | 53 | 48 | 62 | 64 | 56.5 | 49 | 56 | 58 | |||||||||
| maximum | 73 | 89 | 90 | 90 | 84 | 85 | 82 | 90 | |||||||||
| N | % | N | % | N | % | N | % | N | % | N | % | N | % | N | % | ||
|
|
| 8 | 53.3% | 5 | 55.6% | 39 | 24.8% | 20 | 40.8% | 7 | 50.0% | 15 | 60.0% | 74 | 41.1% | 168 | 37.4% |
|
| 7 | 46.7% | 4 | 44.4% | 118 | 75.2% | 29 | 59.2% | 7 | 50.0% | 10 | 40.0% | 106 | 58.9% | 281 | 62.6% | |
|
| 3 | 21.4% | 4 | 44.4% | 74 | 50.3% | 17 | 34.7% | 8 | 61.5% | 8 | 33.3% | 62 | 37.6% | 176 | 41.8% | |
|
| 2 | 14.3% | 3 | 33.3% | 32 | 21.8% | 48 | 98.0% | 4 | 30.8% | 5 | 20.8% | 28 | 17.0% | 122 | 29.0% | |
|
| 0 | 0.0% | 0 | 0.0% | 8 | 5.4% | 0 | 0.0% | 0 | 0.0% | 0 | 0.0% | 5 | 3.0% | 13 | 3.1% | |
|
| 3 | 21.4% | 1 | 11.1% | 31 | 21.1% | 7 | 14.3% | 4 | 30.8% | 1 | 4.2% | 18 | 10.9% | 65 | 15.4% | |
|
| 3 | 21.4% | 1 | 11.1% | 19 | 13.1% | 4 | 9.1% | 0 | 0.0% | 3 | 13.0% | 18 | 10.9% | 48 | 11.6% | |
|
| 0 | 0.0% | 0 | 0.0% | 3 | 1.9% | 5 | 10.2% | 0 | 0.0% | 6 | 24.0% | 15 | 8.3% | 29 | 6.5% | |
|
| 0 | 0.0% | 0 | 0.0% | 0 | 0.0% | 1 | 2.0% | 0 | 0.0% | 1 | 4.0% | 0 | 0.0% | 2 | 0.4% | |
|
| |||||||||||||||||
|
| N | % | N | % | N | % | N | % | N | % | N | % | N | % | N | % | |
|
| 2 | 13.3% | 0 | 0.0% | 17 | 10.8% | 4 | 8.3% | 0 | 0.0% | 1 | 4.0% | 5 | 2.8% | 29 | 6.5% | |
|
| 4 | 26.7% | 6 | 66.7% | 33 | 21.0% | 21 | 43.8% | 2 | 14.3% | 8 | 32.0% | 22 | 12.2% | 96 | 21.4% | |
|
| 8 | 53.3% | 4 | 44.4% | 69 | 43.9% | 31 | 64.6% | 5 | 35.7% | 11 | 44.0% | 97 | 53.9% | 225 | 50.2% | |
|
| 2 | 13.3% | 1 | 11.1% | 12 | 7.6% | 18 | 37.5% | 2 | 14.3% | 6 | 24.0% | 14 | 7.8% | 55 | 12.3% | |
|
| 0 | 0.0% | 1 | 11.1% | 22 | 14.0% | 22 | 45.8% | 2 | 14.3% | 11 | 44.0% | 14 | 7.8% | 72 | 16.1% | |
|
| 4 | 26.7% | 1 | 11.1% | 43 | 27.4% | 16 | 33.3% | 2 | 14.3% | 5 | 20.0% | 39 | 21.7% | 110 | 24.6% | |
|
| 1 | 6.7% | 0 | 0.0% | 18 | 11.5% | 9 | 18.4% | 0 | 0.0% | 6 | 24.0% | 10 | 5.6% | 44 | 9.8% | |
|
| 1 | 6.7% | 0 | 0.0% | 7 | 4.5% | 1 | 2.1% | 1 | 7.1% | 1 | 4.0% | 2 | 1.1% | 13 | 2.9% | |
|
| 0 | 0.0% | 0 | 0.0% | 4 | 2.5% | 0 | 0.0% | 0 | 0.0% | 2 | 8.0% | 2 | 1.1% | 8 | 1.8% | |
|
| 0 | 0.0% | 0 | 0.0% | 5 | 3.2% | 5 | 10.4% | 1 | 7.1% | 3 | 12.0% | 1 | 0.6% | 15 | 3.3% | |
|
| 0 | 0.0% | 0 | 0.0% | 2 | 1.3% | 1 | 2.1% | 3 | 21.4% | 1 | 4.0% | 7 | 3.9% | 14 | 3.1% | |
|
| 1 | 6.7% | 0 | 0.0% | 4 | 2.5% | 2 | 4.2% | 0 | 0.0% | 0 | 0.0% | 0 | 0.0% | 7 | 1.6% | |
|
| 2 | 13.3% | 0 | 0.0% | 10 | 6.4% | 0 | 0.0% | 1 | 7.1% | 2 | 8.0% | 14 | 7.8% | 29 | 6.5% | |
|
| 4 | 26.7% | 0 | 0.0% | 15 | 9.6% | 1 | 2.1% | 4 | 28.6% | 3 | 12.0% | 24 | 13.3% | 51 | 11.4% | |
|
| 3 | 20.0% | 0 | 0.0% | 10 | 6.4% | 0 | 0.0% | 3 | 21.4% | 3 | 12.0% | 23 | 12.8% | 42 | 9.4% | |
|
| 0 | 0.0% | 0 | 0.0% | 15 | 9.6% | 0 | 0.0% | 1 | 7.1% | 2 | 8.0% | 2 | 1.1% | 20 | 4.5% | |
|
| 3 | 20.0% | 0 | 0.0% | 13 | 8.3% | 0 | 0.0% | 0 | 0.0% | 5 | 20.0% | 2 | 1.1% | 23 | 5.1% | |
|
| 0 | 0.0% | 0 | 0.0% | 5 | 3.2% | 1 | 2.1% | 1 | 7.1% | 0 | 0.0% | 18 | 10.0% | 25 | 5.6% | |
|
| 0 | 0.0% | 0 | 0.0% | 2 | 1.3% | 2 | 4.2% | 1 | 7.1% | 2 | 8.0% | 7 | 3.9% | 14 | 3.1% | |
|
| 1 | 6.7% | 0 | 0.0% | 1 | 0.6% | 1 | 2.1% | 0 | 0.0% | 0 | 0.0% | 4 | 2.2% | 7 | 1.6% | |
|
| 0 | 0.0% | 0 | 0.0% | 0 | 0.0% | 0 | 0.0% | 1 | 7.1% | 0 | 0.0% | 0 | 0.0% | 1 | 0.2% | |
|
| 0 | 0.0% | 0 | 0.0% | 1 | 0.6% | 1 | 2.1% | 0 | 0.0% | 0 | 0.0% | 0 | 0.0% | 2 | 0.4% | |
|
| 1 | 1.3% | 0 | 0.0% | 9 | 5.7% | 5 | 10.4% | 3 | 21.4% | 2 | 8.0% | 29 | 16.1% | 49 | 10.9% | |
|
| 4 | 26.7% | 1 | 11.1% | 28 | 17.8% | 4 | 8.3% | 6 | 42.9% | 3 | 12.0% | 147 | 81.7% | 193 | 43.1% | |
|
| 5 | 33.3% | 0 | 0.0% | 11 | 7.0% | 2 | 4.2% | 2 | 14.3% | 2 | 8.0% | 50 | 27.8% | 72 | 16.1% | |
|
| 0 | 0.0% | 0 | 0.0% | 16 | 10.2% | 1 | 2.1% | 0 | 0.0% | 2 | 8.0% | 3 | 1.7% | 22 | 4.9% | |
|
|
| 0 | 0.0% | 0 | 0.0% | 4 | 2.5% | 0 | 0.0% | 2 | 14.3% | 0 | 0.0% | 2 | 1.1% | 8 | 1.8% |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| ||||||||
| mean | 8.73 | 9.56 | 13.54 | 17.51 | 16.86 | 17.96 | 11.82 | 13.39 | |||||||||
| SD | 4.464 | 3.941 | 13.845 | 15.575 | 17.858 | 18.415 | 7.327 | 12.162 | |||||||||
| minimum | 3 | 5 | 3 | 5 | 5 | 5 | 4 | 3 | |||||||||
| median | 8 | 8 | 10 | 12 | 11.5 | 13 | 9 | 10 | |||||||||
| maximum | 16 | 17 | 133 | 70 | 76 | 97 | 47 | 133 | |||||||||
|
| mean | 35.733 | 15.278 | 30.739 | 5.796 | 38.536 | 19.62 | 32.623 | 28.253 | ||||||||
| SD | 43.3119 | 18.1678 | 36.5629 | 14.1012 | 49.4942 | 37.1739 | 35.6298 | 35.7965 | |||||||||
| minimum | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | |||||||||
| median | 12 | 4.5 | 15 | 0 | 16 | 1.5 | 17.25 | 12 | |||||||||
| maximum | 131.5 | 45 | 135 | 87.5 | 139 | 130.5 | 150 | 150 | |||||||||
|
| mean | 92.67 | 91.11 | 88.13 | 81.04 | 85 | 79.2 | 88.86 | 87.26 | ||||||||
| SD | 9.612 | 9.28 | 13.901 | 11.713 | 10.919 | 22.898 | 12.867 | 13.964 | |||||||||
| minimum | 70 | 70 | 20 | 50 | 70 | 20 | 20 | 20 | |||||||||
| median | 100 | 90 | 90 | 80 | 85 | 90 | 90 | 90 | |||||||||
| maximum | 100 | 100 | 100 | 100 | 100 | 100 | 100 | 100 | |||||||||
Tumor- and approach-related characteristics and the extent of resection.
| Tumor characteristics | epidermoid cyst (N=15) | hemangio-blastoma (N=9) | meningioma (N=157) | metastasis (N=49) | non-vestibular schwannomas (N=14) | others (N=25) | vestibular schwannoma (N=180) | total (N=449) | |||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| tumor volume (cm³) | mean | 20.3 | 16.9 | 16.1 | 16.4 | 12.7 | 8.6 | 6.1 | 11.9 | ||||||||
| SD | 21.5 | 17.3 | 17.4 | 16.5 | 22.1 | 9.5 | 7.6 | 15.0 | |||||||||
| minimum | 1.2 | 0.77 | 0.2 | 0.7 | 0.5 | 0.1 | 0.1 | 0.1 | |||||||||
| median | 13.2 | 12.9 | 8.6 | 13 | 7.2 | 4 | 3 | 5.9 | |||||||||
| maximum | 79.4 | 49.9 | 74.4 | 99.1 | 81.1 | 38.5 | 38.3 | 99.1 | |||||||||
| hannover classification | N | % | |||||||||||||||
| T1 | 12 | 6.8% | |||||||||||||||
| T2 | 25 | 14.2% | |||||||||||||||
| T3a | 27 | 15.3% | |||||||||||||||
| T3b | 37 | 21.0% | |||||||||||||||
| T4a | 27 | 15.3% | |||||||||||||||
| T4b | 48 | 27.3% | |||||||||||||||
| recurrence | N | % | N | % | N | % | N | % | N | % | N | % | N | % | N | % | |
| 2 | 13.3% | 1 | 11.1% | 5 | 3.2% | 2 | 4.1% | 0 | 0.0% | 3 | 12.0% | 12 | 6.7% | 25 | 5.6% | ||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |||||||||
| craniotomy surface (mm²) | mean | 798.2 | 733.1 | 830.5 | 904.6 | 900.8 | 823.4 | 748.3 | 807.6 | ||||||||
| SD | 174.4 | 292.1 | 273.5 | 325.1 | 210.8 | 339.0 | 247.9 | 274.9 | |||||||||
| minimum | 540 | 342 | 285 | 416 | 668 | 387 | 316 | 285 | |||||||||
| median | 872 | 656 | 806 | 823 | 843 | 735 | 730 | 776 | |||||||||
| maximum | 1036 | 1153 | 1921 | 1689 | 1448 | 1522 | 1612 | 1921 | |||||||||
| N | % | N | % | N | % | N | % | N | % | N | % | N | % | N | % | ||
| type of craniotomy | osteoclastic | 10 | 66.7% | 2 | 22.2% | 105 | 66.9% | 23 | 46.9% | 13 | 92.9% | 14 | 56.0% | 125 | 70.2% | 292 | 65.3% |
| osteoplastic | 5 | 33.3% | 7 | 77.8% | 52 | 33.1% | 26 | 53.1% | 1 | 7.1% | 11 | 44.0% | 53 | 29.8% | 155 | 34.7% | |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |||||||||
| simpson grade | N | % | N | % | N | % | N | % | N | % | N | % | N | % | N | % | |
| I | 42 | 26.8% | |||||||||||||||
| II | 78 | 49.7% | |||||||||||||||
| III | 21 | 13.4% | |||||||||||||||
| IV | 16 | 10.2% | |||||||||||||||
| GTR (+ Simpson I/II) | 11 | 73.3% | 9 | 100% | 120 | 76.4% | 39 | 79.6% | 10 | 71.4% | 18 | 72.0% | 141 | 78.3% | 354 | 78.8% | |
Postoperative complications and Clavien–Dindo Classification (CDC).
| Postoperative complications | epidermoid cyst (N=15) | hemangioblastoma (N=9) | meningioma (N=157) | metastasis (N=49) | non-vestibular schwannomas (N=14) | others (N=25) | vestibular schwannoma (N=180) | total (N=449) | |||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| N | % | revision | N | % | revision | N | % | revision | N | % | revision | N | % | revision | N | % | revision | N | % | revision | N | % | revision | ||
| hemorrhage | 0 | 0.0% | 0 | 0.0% | 6 | 4.2% | 4 66,7% | 0 | 0.0% | 0 | 0.0% | 0 | 0.0% | 6 | 3.9% | 5 83,3% | 12 | 2.7% | 10 76,9% | ||||||
| resection cavity | 0 | 0.0% | 0 | 0.0% | 3 | 50.0% | 0 | 0.0% | 0 | 0.0% | 0 | 0.0% | 4 | 66.7% | 7 | 1.6% | |||||||||
| approach | 0 | 0.0% | 0 | 0.0% | 3 | 50.0% | 0 | 0.0% | 0 | 0.0% | 0 | 0.0% | 2 | 33.3% | 5 | 1.1% | |||||||||
| CSF leckage/ -fistula | 1 | 7.1% | 0 | 0.0% | 8 | 5.6% | 6 75,0% | 4 | 9.5% | 100% | 2 | 15.4% | 1 | 4.8% | 100% | 18 | 11.7% | 13 72,2% | 34 | 7.6% | 24 (70,6%) | ||||
| wound healing disorders | 1 | 7.1% | 100% | 0 | 0.0% | 5 | 3.5% | 3 60,0% | 4 | 9.5% | 100% | 0 | 0.0% | 1 | 4.8% | 7 | 4.5% | 4 57,1% | 18 | 4.0% | 12 (66,7%) | ||||
| abscess | 0 | 0.0% | 0 | 0.0% | 1 | 0.7% | 100% | 2 | 4.8% | 100% | 0 | 0.0% | 0 | 0.0% | 1 | 0.6% | 100% | 4 | 0.9% | 3 (75,0%) | |||||
| hydro-cephalus | 0 | 0.0% | 0 | 0.0% | 7 | 4.9% | 1 | 2.4% | 2 | 15.4% | 2 | 9.5% | 4 | 2.6% | 16 | 3.6% | |||||||||
| shunt ? | 0 | 0.0% | 0 | 0.0% | 6 | 85.7% | 0 | 0.0% | 2 | 100% | 2 | 100% | 3 | 75.0% | 13 | 2.9% | |||||||||
| sinus vein thrombosis | 1 | 7.1% | 0 | 0.0% | 6 | 4.2% | 0 | 0.0% | 0 | 0.0% | 0 | 0.0% | 3 | 1.9% | 10 | 2.2% | |||||||||
| meningitis | 1 | 7.1% | 0 | 0.0% | 10 | 7.0% | 0 | 0.0% | 0 | 0.0% | 1 | 4.8% | 9 | 5.8% | 21 | 4.7% | |||||||||
| death | 0 | 0.0% | 0 | 0.0% | 3 | 2.1% | 0 | 0.0% | 0 | 0.0% | 0 | 0.0% | 2 | 1.3% | 5 | 1.1% | |||||||||
| ischemia | 0 | 0.0% | 1 | 11.1% | 4 | 2.8% | 2 | 4.8% | 0 | 0.0% | 1 | 4.8% | 1 | 0.6% | 9 | 2.0% | |||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
| ||||||||||||||||||
| CDC I | 0 (0,0%) | 1 (100%) | 6 (18,8%) | 0 (0,0%) | 3 (75,0%) | 0 (0,0%) | 4 (13,3%) | 14 (18,0%) | |||||||||||||||||
| CDC II | 3 (100%) | 0 (0,0%) | 12 (37,5%) | 3 (50,0%) | 1 (25,0%) | 0 (0,0%) | 10 (33,3%) | 29 (37,2%) | |||||||||||||||||
| CDC IIIa | 0 (0,0%) | 0 (0,0%) | 1 (3,1%) | 2 (33,3%) | 0 (0,0%) | 0 (0,0%) | 1 (3,3%) | 4 (5,1%) | |||||||||||||||||
| CDC IIIb | 0 (0,0%) | 0 (0,0%) | 4 (12,5%) | 1 (16,70%) | 0 (0,0%) | 0 (0,0%) | 11 (36,7%) | 16 (20,5%) | |||||||||||||||||
| CDC IV | 0 (0,0%) | 0 (0,0%) | 6 (18,8%) | 0 (0,0%) | 0 (0,0%) | 2 (100%) | 2 (6,7%) | 10 (12,8%) | |||||||||||||||||
| CDC V | 0 (0,0%) | 0 (0,0%) | 3 (9,4%) | 0 (0,0%) | 0 (0,0%) | 0 (0,0%) | 2 (6,7%) | 5 (6,4%) | |||||||||||||||||