[Neighbourhood characteristic as risk-protective factor related to substance use by youth Review of the contemporary research.]

Przedmiotem artykułu jest przegląd prac badawczych dotyczących związku między cechami środowiska sąsiedzkiego a używaniem przez młodzież substancji psychoaktywnych. W pierwszej części pracy opisano sposoby definiowania obszaru środowiska sąsiedzkiego, w drugiej scharakteryzowano podstawy teoretyczne badań, w trzeciej - metody pomiaru cech środowiska sąsiedzkiego, a w czwartej przedstawiono wynik badań. Najczęściej przywoływanymi w badaniach teoriami, wyjaśniającymi związek między środowiskiem sąsiedzkim a zachowaniem młodzieży były teoria społecznej dezorganizacji oraz teoria kapitału społecznego. Odwoływano się ponadto do mechanizmów wpływu środowiska sąsiedzkiego na młodzież, takich jak: mechanizm norm i kolektywnej skuteczności, mechanizm zasobów instytucjonalnych, mechanizm relacji rodzinnych, mechanizm poczucia wspólnoty ze społeczności lokalną oraz model kolektywnego stylu życia. Najpowszechniej wykorzystywanym źródłem informacji o cechach środowiska były dane ze spisu powszechnego dotyczące społecznej i demograficznej charakterystyki mieszkańców. Stosowano również takie metody pomiaru, jak obserwacje w terenie, analiza dokumentacji oraz ankiety i wywiady z osobami badanymi, młodzieżą i rodzicami młodych ludzi. Wyniki badań potwierdziły, że cechy środowiska sąsiedzkiego mają bezpośredni i pośredni wpływ na sięganie przez młodzież po papierosy, alkohol i narkotyki. Stwierdzono, że znaczącym czynnikiem ryzyka jest charakterystyczna dla niekorzystnych środowisk łatwa dostępność substancji psychoaktywnych. Czynnikami chroniącymi są bezpieczeństwo w sąsiedztwie, kontrola społeczna oraz dostępność zasobów instytucjonalnych. Zaproponowane przez badaczy modele teoretyczne, odnoszące się do wpływu środowiska sąsiedzkiego na zachowanie młodzieży, wyznaczają obiecujące obszary badań. Zebrane dotychczas wyniki wskazują, że w działaniach profilaktycznych i interwencyjnych istotne znaczenie ma kształtowanie indywidualnych czynników chroniących młodzież przed negatywnym wpływem środowiska sąsiedzkiego, poprawa dostępności do zasobów materialnych oraz wzmacnianie kapitału społecznego młodych ludzi.